{"id":10996,"date":"2026-06-02T15:15:20","date_gmt":"2026-06-02T13:15:20","guid":{"rendered":"https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/monumento\/san-joan-bautista-ermita-altzuaga\/"},"modified":"2026-06-23T13:32:12","modified_gmt":"2026-06-23T11:32:12","slug":"san-joan-bautista-ermita-altzuaga","status":"publish","type":"project","link":"https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/eu\/monumentu\/san-joan-bautista-ermita-altzuaga\/","title":{"rendered":"SAN JOAN BATAIATZAILEA ERMITA (Altzuaga)"},"content":{"rendered":"

[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” background_image=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/wp-content\/uploads\/0-CABECERA-San-Juan-Bautista-Altzuaga-Zeanuri.jpg” custom_padding=”20vw||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row column_structure=”2_3,1_3″ _builder_version=”4.24.0″ _module_preset=”default” background_color=”rgba(189,158,89,0.9)” custom_padding=”|4vw||4vw|false|true” border_radii=”off|20px|20px||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”2_3″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”||on||||||” header_text_color=”#FFFFFF” background_layout=”dark” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

SAN JOAN BATAIATZAILEA ERMITA <\/strong><\/h1>\n

(Jasokundeko Andra Mariaren parrokiaren jurisdikzinoa)[\/et_pb_text][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”Arratia” use_icon=”on” font_icon=”||divi||400″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/eu\/arratia\/” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][et_pb_blurb title=”Zeanuri | Altzuaga auzoa” use_icon=”on” font_icon=”\||divi||400″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” background_layout=”dark” link_option_url=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/eu\/arratia\/zeanuri\/” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ disabled_on=”off|off|off” _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px||true|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row column_structure=”1_3,1_3,1_3″ use_custom_gutter=”on” gutter_width=”2″ disabled_on=”off|off|off” _builder_version=”4.24.0″ _module_preset=”default” background_color=”#000000″ custom_padding=”|4vw||4vw|false|true” border_radii=”off|||20px|20px” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”Folletoa” use_icon=”on” font_icon=”i||divi||400″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” header_font_size=”16px” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/wp-content\/uploads\/65-PDF-S-Juan-Bautista-Altzuaga-Zeanuri-ES-web.pdf” link_option_url_new_window=”on” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” sticky_enabled=”0″][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”Altzuaga z.b., 48144″ use_icon=”on” font_icon=”||fa||900″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” header_font_size=”16px” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”https:\/\/maps.app.goo.gl\/pXFmbrkcFgGbQLs99″ link_option_url_new_window=”on” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”p.andramari.zeanuri@bizkeliza.org” use_icon=”on” font_icon=”||fa||900″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” header_font_size=”16px” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”mailto:p.andramari.zeanuri@bizkeliza.org” link_option_url_new_window=”on” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”||||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_2_font=”||on||||||” header_2_text_color=”#BD9E59″ header_2_font_size_tablet=”” header_2_font_size_phone=”26px” header_2_font_size_last_edited=”on|phone” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

ERAIKINA [1]<\/span><\/a> [2]<\/span><\/a><\/strong><\/h2>\n

[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” width=”100%” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

Altzuagako San Joan Bataiatzailearen ermitea Zeanuriko tenplu zaharrenetakoa da, 1990eko hamarkadan han egindako indusketa arkeologikoek baieztu ebenez.<\/p>\n

<\/p>\n

Oinplano<\/b> laukizuzena dauka [3]<\/a>, estalgiaren mailan hiru tarte irregularretan banatua \u2013burualdetik oinalderaino gero eta handiagoa\u2013, eta presbiterio bat, estalgian nabarmendua hori be, egurrezko ganga (zeru) baten bidez [4] <\/a>[5]<\/a>. Oinaldean atari bat dauka atxikita.<\/p>\n

<\/p>\n

Aparailuari<\/b> jagokonez, harlangatx irregularrezko hormak ditu, lauzez osotuak orokorrean. Sarrerak, baoak eta eskantzuak hareharrizko harlanduz sendotuta daukaz [6]<\/a>. Kanpokaldean bistan dago material hori, baina barrukaldean karezko morteroz zarpiauta dago, zokaloan izan ezik \u2013hor bistan dago\u2013 eta helburu estetikoagaz han-hemen ikusgai lagatako harrietan izan ezik [4]<\/a>. In ese z\u00f3calo, presbiterioaren aldean, simetrikoki kokatutako horma-hobi dinteldu batzuk dagoz, harlanduzko lauzez inguratuak [7]<\/a>[8]<\/a>. Kanpokaldean be, zokalo urten labur bat dauka hegoaldeko horman, tenpluko sarrerearen eta oinaldearen artean [6]<\/a>. Habe bikotx batzuek errematetan dabez hormak. Karrera-habe jarraituak dira, eta gero aitatuko doguzan barne-zertxen buruak ageri dira horreen artean [9]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Gaur egungo zoladurea<\/b> egur-oholezkoa da, barria [10]<\/a>. Goratuta dago presbiterioan, lekuak bereizteko. 1990eko indusketetan, zoru bat topau eben oholtza horren azpian, eta, zoru horretan, eremu bi: oinetan eta nabearen zatirik handienean kareharrizko lauza irregularrak eukazan, bata besteari doituta; burualdean, aldiz, presbiterioaren azpian, adreilu trinkoak eukazan lauzen ordez. Azpian argamasazko geruza bat egoan, eta, bertan, arrasto erreak eta zeramika-zati batzuk, zoladurearen datea XVII. mende inguruan finkatzeko bidea emon ebenak1<\/sup>GARC\u00cdA CAMINO, 1991a, p. 82.<\/span><\/span><\/span>. XIX. mendean ipini zan lauza hareen ordez egurra, eta harrezkero material hori erabilten izan da, unean uneko beharren arabera barrituta.<\/p>\n

<\/p>\n

Presbiteriotik hurbil, bistan kontserbau da indusketetan topautako hilobietako bat [11]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Estalgiak<\/b> soluzino bi konbinetan dauz. Presbiterioaren gainean kanoi-ganga bat dauka, nahiko baldarra, haretx-egurrezkoa [12]<\/a>: zeru bat, modu irregularrean banatutako lau saihets daukazana fajoi modura. Saihetsek horman hondoratuta daukie abioa, eta lotura zentral baten bat egiten dabe. Lotura fazetaua da eta diamante-puntako tailuak ditu [13]<\/a>, eta horrek XVI. mendearen lehen herenera garoaz. Beste sei lotura txiki dagoz egitureari eusten laguntzeko. Gainerako eremuan, egurrezko egitura batek estalduten dau tenplua, tarteak bereizten dabezan zertxa biren gainean [14]<\/a>. Zertxak beso edo jabaloietan bermatzen dira [15]<\/a>, epistolearen horman, eta, ebanjelioarenean, mentsula bat dago, garai baten alde horretan jabaloi gehiago eukiko ebazan seinale, itxuraz. Oinaldean, beste jabaloi baten bermatzen da goihabea, zuzenean [16]<\/a>. Halanda be, jatorrian, harrizko blokeetan (indusketan topautakoak) bermatutako zutunikoek zatituta egongo zan, seguru antzean, leku hori, zertxen sendogarri, beharbada2<\/sup>Ibidem.<\/span><\/span><\/span>. Kanpokaldetik, isurialde biko teilatua dauka eraikinak, hiru isurialdekoa atariaren gainean [17]<\/a>, eta teilatu-hegal bat, forma kurbauko harburuen gainean [18]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Sarrera<\/b> bi daukaz. Bat, hegoaldean [19]<\/a>, zorrotza eta ertz beheratukoa; bost dobela lautan banatuta dago, eta nabarmendua dauka giltzarria. Dobelak salmer luzeko janbetan bermatuta dagoz \u2013eskumaldekoan, Golgota gaineko kurutze xume bat grabau da\u2013. Hiru harmaila ditu, lurraren desnibela gainditzeko. Beste sarbidea sartaldean [20]<\/a>, eleizpeaks babestuta. Zorrotza da hori be, eta ertz kamutsak daukaz, baina dobelak oso irregularrak dira \u2013hiru dobela, harlauza bik bereizita\u2013, eta janbak harrigarriro txikiak dira beheko aldean. Giltzarrian, idazkun bat dago, nekez irakurten dana: \u201cESTA ESPADA\u00d1A \/ … \/ … \/ A\u00d1O DE 1861\u201d. Sarrera horren gainean deskarga-arku bat ikusten da. Sarbide biek kanoi eskartzanoak daukiez. Baita ur bedeinkaturako ontzi bana be [21]<\/a>, kono-enborraren formakoak eta aho txaranbelduta, pasabidearen eskuman.<\/p>\n

<\/p>\n

Argia<\/b> hegoaldeko horman eta buruhorman zulotutako leihoetatik sartzen da. Leiho handienak burualdean edegitako erdi-puntuko baoak dira, bata hegoalderantz eta bestea buruhorman \u2013erretaulak ezkutauta, barrukaldean\u2013. Ertz nazelatuak daukiez [22]<\/a>, barrurantz txaranbelduak [23]<\/a>, eta bi-biak hegi ganbilekoak, nabarmenagoa burualdekoaren kasuan [24]<\/a>. Gezileiho bat be badago hegoaldeko horman [25]<\/a>, azken tartean. Horrek be ertz kamutsak ditu, eta laprandura nabarmena barrualderantz [26]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Oinaldeko horma pikoaren gainean kanpai-hormea<\/b> dago [27]<\/a>. Kareharrizko harlanduzkoa da, kanpaia ipinteko bao bakarragaz. Erremate triangeluarra dauka, eta akrotera piramidal bi eta hiru esferiko. Burdinazko kurutze batek burutzen dau.<\/p>\n

<\/p>\n

Sartaldean, eleizpe txiki<\/b> bat dauka [28]<\/a>, hiru isurialdeko teilape batek estalduta. Teilapea jabaloiak dituen egurrezko zutiko batean bermatzen da [29]<\/a>, eta, bitxia bada be, jabaloi horreetako bat zutoinaren berezko adarra da. Zutoina, barriz, xafla lau batek errematautako harlangatxezko karel txiki baten bermatzen da. Hegoaldean dauka sarbidea, guztiz zabalik. Iparraldean, itxi egin zan eleizpea, ez oso aspaldi, sartaldeko aldearen parte bat hartzen dauen horma bategaz [30]<\/a>. Garai baten harlauzazko erdi-puntuko arku handi bat euki eban, baina kanpokaldetik bakarrik ikusten da. Izan be, barrukaldetik zarpiau egin da hormea, pilota-jokorako frontoi modura erabilteko [31]<\/a>. Zorua harrizko lauza irregularrezkoa da, egikera garaikidekoa, eta zementuzko junturak daukaz.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

I\u00f1aki Garc\u00eda Caminok 1990-1991. urteetan egindako indusketa arkeologikoek San Joanen omenezko ermita honen historia argitu eben.<\/p>\n

<\/p>\n

Hasteko, lan arkeologikoetan, Burdin Aroraino garoazan arrasto batzuk topau ebezan, eta lekua aspaldi okupau zala aditzera emoten dau horrek3<\/sup>GARC\u00cdA CAMINO, 1990a, 70. or.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

Hutsune luze baten ondoren, neurri txiki eta egitura xumeko eraikin bat agertu zan. Leitekena da IX. mendekoa izatea, han aurkitutako nekropoliaren eta hari lotutako hilarrien arabera4<\/sup>Ibid., 68. or.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

Ez dago datu gehiagorik XVI. mendeko lehenengo urteetara arte. Orduan, lurra lautu eben, eta ermita berreregi, elementu artean gotikoak \u2013sarbideak\u2013 eta Errenazimentu hasiberrikoak \u2013leihoak, zeruaren erdiko habea\u2013 buztartuz. Ordukoak ei dira gaur egungo antolaerea eta neurriak.<\/p>\n

<\/p>\n

Aro Modernoko une zehaztau bako baten sakristauarentzako etxe bat eregi zan ermitearen hegoaldean. Etxea desagertuta dago gaur egun, baina haren zimenduak lan arkeologikoetan azaleratu ziran.<\/p>\n

<\/p>\n

XVII. mendean zoladurea barritu zan. Baita estalgia be, ordura arte euskarri euki ebazan zutikoak kenduta.<\/p>\n

<\/p>\n

Kanpai-hormea 1861ekoa da, oinaldeko sarrerako arkuaren giltzarriko idazkun osotubakoak aditzera emoten dauenez5<\/sup>AZKARATE GARAI-OLAUN eta GARC\u00cdA CAMINO, 1996a, 238-241 or. GARC\u00cdA CAMINO, 2002a, 471-474 or. IBARRONDO SAGASTIZABAL, 2003a, 2143. or.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

XX. mendera ailegauta, lan txiker batzuk egin ziran 1982an, auzoko hamar biztanleek ordainduta neurri handi baten, eta Udalaren laguntzinoagaz. Eta 1988. eta 1993. urteen artean be egin ziran barrikuntzak6<\/sup>COB-KBGA. Jasokundeko Andra Mariaren parrokiari jagokon Altzuagako San Joan ermitea zaharbarritzeko lanen espedientea, Zeanuri, 1982, sign. D2-0143\/001; Jasokundeko Andra Mariaren parrokiari jagokon Altzuagako San Joan ermitea konpontzeko lanen espedientea, Zeanuri, 1988-1993, sign. D2-0143\/011.<\/span><\/span><\/span>, \u201cSan Joan ermitea txukuntzeko lanak, [\u2026] batez be euriak eragindako kalte batzuk konpontzeko\u201d.<\/p>\n

<\/p>\n

Altzuagako ermita hau oso soila da arkitekturearen ikuspegitik, eta era honetako eraikinen topiko guztiak beteten ditu. Halanda be, 1500. urtetik gitxira berreregi ebenean elementu landuak erabili ziran \u2013sarbideak, leihoak, zeruko habea\u2013, eta horrek adierazoten deusku baserri-komunidade aberats bat egoala han, eta interesa eukiela eleiza duin bat eukiteko.<\/p>\n

<\/p>\n

Denporan arabere atzerago eginez, arkeologiak argi erakutsi dau Altzuaga garrantzi handiko iturri dokumentala dala gure Erdi Aroa ezagutzeko.<\/p>\n

[\/et_pb_text][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_code disabled_on=”off|off|off” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]