{"id":11120,"date":"2026-06-06T15:01:37","date_gmt":"2026-06-06T13:01:37","guid":{"rendered":"https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/monumento\/san-lorentzo-ermita-ozerimendi\/"},"modified":"2026-06-08T11:49:16","modified_gmt":"2026-06-08T09:49:16","slug":"san-lorentzo-ermita-ozerimendi","status":"publish","type":"project","link":"https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/eu\/monumentu\/san-lorentzo-ermita-ozerimendi\/","title":{"rendered":"SAN LORENTZO ERMITA (Otzerimendi)"},"content":{"rendered":"

[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” background_image=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/wp-content\/uploads\/0-CABECERA-San-Lorenzo-Ozerimendi-Zeanuri.jpg” background_position=”top_center” custom_padding=”20vw||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row column_structure=”2_3,1_3″ _builder_version=”4.24.0″ _module_preset=”default” background_color=”rgba(189,158,89,0.9)” custom_padding=”|4vw||4vw|false|true” border_radii=”off|20px|20px||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”2_3″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”||on||||||” header_text_color=”#FFFFFF” background_layout=”dark” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

SAN LORENTZO ERMITA <\/strong><\/h1>\n

(Jasokundeko Andra Mariaren parrokiaren jurisdikzinoa)[\/et_pb_text][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”Arratia” use_icon=”on” font_icon=”||divi||400″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/eu\/arratia\/” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][et_pb_blurb title=”Zeanuri | Otzerimendi auzoa” use_icon=”on” font_icon=”\||divi||400″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” background_layout=”dark” link_option_url=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/eu\/arratia\/zeanuri\/” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ disabled_on=”off|off|off” _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px||true|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row column_structure=”1_3,1_3,1_3″ use_custom_gutter=”on” gutter_width=”2″ disabled_on=”off|off|off” _builder_version=”4.24.0″ _module_preset=”default” background_color=”#000000″ custom_padding=”|4vw||4vw|false|true” border_radii=”off|||20px|20px” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”Folletoa” use_icon=”on” font_icon=”i||divi||400″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” header_font_size=”16px” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/wp-content\/uploads\/66-PDF-E-San-Lorenzo-Ozerimendi-EUS-web.pdf” link_option_url_new_window=”on” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” sticky_enabled=”0″][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”Otzerimendi z.b., 48144″ use_icon=”on” font_icon=”||fa||900″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” header_font_size=”16px” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”https:\/\/maps.app.goo.gl\/swWWtdCs2hMyEJeM7″ link_option_url_new_window=”on” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”p.andramari.zeanuri@bizkeliza.org” use_icon=”on” font_icon=”||fa||900″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” header_font_size=”16px” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”mailto:p.andramari.zeanuri@bizkeliza.org” link_option_url_new_window=”on” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”||||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_2_font=”||on||||||” header_2_text_color=”#BD9E59″ header_2_font_size_tablet=”” header_2_font_size_phone=”26px” header_2_font_size_last_edited=”on|phone” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

ERAIKINA [1]<\/span><\/a> [2]<\/span><\/a><\/strong><\/h2>\n

[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” width=”100%” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

Otzerimendiko San Lorentzo tenpluak oinplano<\/b> angeluzuzena dauka [3]<\/a>, atal bakarrekoa zoru arrasean, baina eremu bitan banatua estalgien sisteman [4]<\/a> [5]<\/a>. Eremu horreetako bat beste zortzi zatitan banatzen da, gainera. Absidearen eremua apur bat goratuta dago, eta horretxek baino ez dau bereizten nabearen gainerako aldeez. Lau angeluko plano horrek atxikita daukaz sakristia txiki bat, iparraldean, eta eleizpe bat, ia-ia perimetrala.<\/p>\n

<\/p>\n

Aparailua<\/b> bistako harlangatxezko hormak daukaz, eta modulu aldakor samarra dauka, lekuaren arabera [6]<\/a>, eraikuntza-historia konpleju baten adierazle, itxuraz. Orokorrean, lauza laukituez eregita dago, baina esan leiteke gune batzuetan harlanduzkoak dirudiela gehiago. Ohi legez, landutako harria erabili zan ertzetan eta baoen inguruetan. Harlandu horreek sano tamaina handia daukie leku batzuetan. Atzealdeko angeluetan, esaterako. Harlangatxa irregularragoa da oinaldeko horma pikoan eta iparraldeko hormearen beheko herenean [7]<\/a>. Azken eremu hori zehaztu bako garairen baten osorik berreregi zala dirudi.<\/p>\n

<\/p>\n

Horma horreek, egurrezko zoru luzeakaz burutuak, 20 bat zentimetroko zokalo baten bermatuta dagoz. Eraikinaren inguru guztia hartzen dau zokaloak [6]<\/a>, baina, gaur egun, ezkutuan dago gune batzuetan, kanpoko lurzoruaren mailan izan diran aldaketen ondorioz. Hegoaldean, zokalo hori altuagoa da. Hainbeste, ze eserleku luze bat dan. Barruko aldean, pare bat horma-hobi zulotu dira, abside-eremuaren alde banatan [8]<\/a> [9]<\/a>. Hegoaldeko hormakoa harlanduz inguratuta dago eta angelua eratuz molduratuta dauka ertza; iparraldekoa soilagoa da.<\/p>\n

<\/p>\n

Gaur egungo estalgiak<\/b> soluzino bi buztartzen dauz. Tenpluaren aurrekaldeko heren bietan, haretx-egurrezko kanoi-ganga batek estalduta dagoz [10]<\/a>, lotura jarraitu bategaz, eta lotura horretan bat egiten dabe bederatzi saihets-parek, arku indargarri o fajoi modura ipinitakoek. Saihetsek hormearen barruan daukie abiapuntua [11]<\/a>, eta zortzi atal irregular eratzen dabez. Profil fazetaua daukie, eta, goihabeagaz bat egiten daben lekuan, mokoen formako tailuak [12]<\/a>. Hormetan, ganga horren hasierea egongo litzatekeen lekuan [11]<\/a> aparailua aldatzeak aditzera emoten dau hormen goiko aldea meheagoa izango zala garai baten, eta urtengune bat eukiko ebala saihetsak bertan bermatzeko, eta gerora lodituko zala, eta urtengunea y arkuen hasierea ezkutauta geratuko zirala. Fajoien y loturearen elkarguneetako giltzarriak egurrezko bloke kubikoak daukiez, zilindro formagaz burutuak [13]<\/a>; batzuek eguzki-irudien tailuak [14]<\/a> y tailu hagindunak [15]<\/a> daukiez. Plementeriak jatorrizko kolorea dauka, y saihetsak, loturea y giltzarriak, barriz, laranjaz polikromauta dagoz.<\/p>\n

<\/p>\n

Eleizearen beheko herena sabai aizun sinple bat da [16]<\/a>, eta gela bat dago haren gainean, gaur egun hermetikoa. Beharbada, gela hori da kontu-liburuan lantzean behin aitatzen dan \u201ckanpantorre-gelea\u201d1<\/sup>IGLESIA ARTEAGA, 10. or.<\/span><\/span><\/span>. Eremu hori bat dator iparraldeko fatxadako aparailuan igarten dan beranduko barrikuntzeagaz. Itxuraz, alde horri jagokon estalgien atala be eraldatu zan zaharbarritze horretan. Edozelan be, ez da tenpluaren jatorrizko estalgia. Absidearen aldean [4]<\/a> y oinaldean [5]<\/a> hiru mentsulako moltsoak ikusten dira alboetako hormetan (bikoa, ipar-sartaldeko ertzean). Oinaldeko koru bati y burualdeko zeru bati (gangatxu bat, urdinez y izarrakaz margotua, orokorrean, zeru sinboliko modura estalduten ebana presbiterioa) eusteko izango ziran mentsulak. Gorago geldituko zan bistako teilatua, gaur arte iraun dauen goihabe-egitureak eutsia; horren zolatak kanpoko hormetan ikusten dira, baita tiranteen buruak be [17]<\/a>. Zolatak pieza zabalak dira, metro bi inguru urteten dabenak atzeko aldetik, y ildaska, moko y branka mailakatuen tailuakaz errematauak aurreko aldean [18]<\/a>[19]<\/a>. Galduta dagoz iparraldeko hormakoak, aparailu-aldaketari egokozanak, baina hegoaldean berreskuratu egin ziran, berreraikuntzea egin zanean. Leitekena da gangagaineko habeak be tailuakaz apainduta egotea, baina gaur egun ez dago horra sartzerik. Motibo horreek guztiak askotan erabilitako tradizino mudejarreko tailuen katalogoari jagokoz; itzelezko arrakastea euki eben Bizkaian XVI. mendearen lehenengo erdian2<\/sup>SANTANA EZKERRA eta BARRIO LOZA, 1996a, 246. or.<\/span><\/span><\/span>. Geroago, baina mende hatan bertan, lehen deskribautako gangea gehitu ei jakon eleizeari. Horren guztiaren gainean, isurialde biko teilatu bat [20]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Sarrera nagusia<\/b> oinaldean dauka [21]<\/a>. Dobela irregularrakaz egindako karpanel zabala da, xafla lauzko inpostak dituana. Kuruztoki baten modura ixten da, tornuan leundutako hagen sareta-sistema baten bidez [22]<\/a>. Sarrerearen alde bietan ur bedeinkaturako ontzi bi dagoz. Eskumakoa kono-enborraren formako pieza fazetau bat da, y lerro sigi-sagatsu bat dauka goikaldean [23]<\/a>. Ezkerraldekoak haren imitazinoa dirudi, baina askoz be zakarragoa da, y lerro uhindu bakoa [24]<\/a>. Hegoaldeko horman beste sarbide bat dago [25]<\/a>. Zorrotza da, lau dobela oso irregular ditu salmer luzeen gainean, y nazela arin bat arku-uztai guztian y erpinean. Kanoia eskartzanoa da [26]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Tenpluak argi natural<\/b> gitxi dauka. Bao handi bat dago burualdean [27]<\/a>, eskartzanoa y laprana [28]<\/a>. Ezaugarri bardinak daukazan beste bao bat dago absidearen aldean, hegoaldean [29]<\/a>. Hegoalderanzko arpegi horretan gezileiho bi ikusten dira [30]<\/a>, barrukalderantz txaranbelduak y apur bat zeiharrak kanpokaldean. Lehenengoa gangeak itsutzen dau [29]<\/a> \u2013horrek adierazoten dau lehenengo estalgia ez zala hori izan\u2014, y oinaldetik hurbilenekoa, barriz, erabilgarri [31]<\/a>. Azkenik, oinaldean lau angeluko baotxu bat dago, barria, eleizpeko teilatuaren gainetik.<\/p>\n

<\/p>\n

Ebanjelioaren aldean sakristia<\/b> dago [32]<\/a>, lau angeluko gela txiki bat, kalidade kaskarreko harlangatxezkoa y habeteriaz y adreiluz estaldua. Pasabide dinteldu batetik komuniketan da burualdeagaz, y leihatila dinteldu batetik sartzen da argia. 1934an gehitu jakon tenpluari, domeketan mezak egiten hasi ziranean3<\/sup>IGLESIA ARTEAGA, 10. or.<\/span><\/span><\/span>. Sakristia horren leihopean, ermitako elementurik berezienetako bat dago. Harlandu bat da \u2013hilarria, beharbada\u2013, ebakiduraz egindako marrazki y lerroakaz apaindua [33]<\/a>: erdian giza irudi bat ikusten da, y bertan markauta dagoz burua, oso modu eskematikoan, biribil soil bat besterik ez, soin estu bat y besoak, ezkerrekoa aldakearen gainean tolestuta; eskumaldean beste irudi bat dago, txikerragoa y arabere sinpleagoa, y ezkerrean, lerro batzuk, angeluak eratuz, Momoitio (Garai), Iturreta (Markina-Xemein) y Abrisketako (Arrigorriaga) irudiak gogorarazoten dabezanak. Ybarra y Berg\u00e9ren arabera, Ama Birjina y Umea agertzen dira irudian, y XI. mendekoa da lana. Garc\u00eda Caminok ez dau kronologia hori baztertzen4<\/sup>YBARRA Y BERG\u00c9, 1958a, ARREGI AZPEITIA, 1978a. BARRIO LOZA, 1989-1991a, 1. lib., 403. or. GARC\u00cdA CAMINO, 2002a, 470. or.<\/span><\/span><\/span>. Pieza hori presbiterioaren oinetan topau eben 1930eko hamarkadako barritze-lan batzuetan, y, haren lerroak ostera nabarmendu ostean, gaur egungo kokalekuan ezarri eben. Baina ez da oso kokaleku egokia, kanpoan dago-eta, txorrota baten alboan.<\/p>\n

<\/p>\n

Oinaldeko horma pikoaren gainean kanpai-hormea<\/b> dago [34]<\/a>. Elementu modernoa da, zementuzkoa, XX. mendearen hogeita hamarreko hamarkadan ipinia. Erremate-gorputz bakarra dauka, triangeluarra, y bao mitral bi, kanpaietarako. Kurutze bat euki eban, baina galduta dago gaur egun.<\/p>\n

<\/p>\n

Eraikina ia osorik inguratuz, eleizpea<\/b> dago [35]<\/a>. Harlangatxezko hormatxu bat da, zementuz estaldua y altuera irregularrekoa (0,50 y 1,20 metro bitartean). Pasabide batzuk daukaz. Haren gainean oin zuzen batzuk dagoz, teilapeetako zoruei eusteko. Teilapeok isuri bakarrekoak dira alboetako hormetan y atzekoan, y bozel laurdeneko mentsuletan bermatuta dagoz horman. Oinaldean, barriz, hiru isurialde ditu \u2013gogoan izan horma hori guztiz barritu zala\u2013 [36]<\/a>. Bitxia bada be, iparraldeko hormearen beheko herena lehengoratzeko, aurretik han egozan mentsulak berrerabili ebezan, y horrek aditzera emoten dau barrikuntza handi haren ondoren be iraun ebala eleizpe zaharrak puntu horretan. Zorua guztiz harriztatuta y lauzatuta egon zan garai baten, baina gaur egun zoladura barria dauka.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Otzerimendiko San Lorentzori buruzko daturik zaharrenak inguru haretan dagoan nekropolitik ondorioztatutakoak dira, diruienez. Burualdeko hormearen azpian harlauzazko hilobi batzuk ikusi leitekez, XI. y XII. mendeen artean datau leitekezanak, modu generikoan5<\/sup>BARRIO LOZA, 1989-1991a, 1. lib, 403. or. GARC\u00cdA CAMINO, 2002a, p. 470.<\/span><\/span><\/span>. Sakristiaren kanpoko horman txertatutako harlauzak berresten dau kronologiarik antxinakoena. Hain zuzen be, Zeanurin kontsideretan da San Lorentzo ermitea dala inguruko tenplurik zaharrena, y eskualdeko beste ermita batzuetan errepikatutako tradizinoa da hildakoak hara eroaten zirala lurperatzera Orozkotik, bai y Otxandiotik be. Edozelan be, hilobien presentziak aditzera emoten dau garai baten parrokia izan zala. XVI. mendearen hasieran \u2013seguru asko, ez 1525. urtea baino lehenago, absideko leihoak y garai bateko estalgia ei zaneko tailuak kontuan hartzen badira\u2013, gaur egungo neurriakaz berreregi eben ermitea. Zalantza barik, eraikin zaharra baino handiagoa da gaur egungoa, hilobiei gainjarrita dago-ta. Eleiza barriak bistako armadura-egiturea ei eukan, besoen bidez sendotua, y horrek aukerea emongo eban hormak mehetzeko, zeruko y koruko mentsulen mailatik aurrera. Albotiko sarrerea, arku zorrotza, elementu arkaikoa da, joera gotikokoa, baina Errenazimentuan eregia. Geroago, baina artean XVI. mendean, kanoi erdiko gangea gehituko jakon, hormearen urtengunean bermatuta. Horren ondorioz, itsututa gelditu ziran epistolearen aldeko gezileihoak. Garrantzi handiko milestone bat euki eban eraikinak, 1700 inguruan seguru asko (sarrerako karpanelak y arotzeriak aditzera emoten dabenez). Hondoratze baten ondorioz, zalantza barik, osorik barritu zan oinaldeko horma pikoa, y ate zabala egin zan bertan. Aldi berean, iparraldeko behekaldeko herena goratu zan. Aldaketa horreen eraginez, gangea aldatu behar izan eben tenpluaren oinaldeko gunean, y haren ordez \u201ckanpantorre-gelea\u201d ipini zan. Era berean, hormen goiko aldea loditu eben, antza, urtengunetik gora, erresistentzia handiagoa emoteko, y, horren ondorioz, \u201clurperatuta\u201d gelditu ziran hormetako fajoien abiapuntuak. Azken zaharbarritze handia 1933-1934an egin zan: zoladurea aldatu zan y sakristia y kanpai-hormea eregi ziran, beste aldaketa txiki batzuez gainera. Ordutik aurrera zenbait barrikuntza egin dira. Horreen artean, garrantzitsuena 1989-1990 urteetakoa izan zan, zeinari esker berreskuratu dan tenpluaren jatorrizko distirea. Halanda be, horrek kalte handi samarrak eragin ebazan tenpluko altzarietan6<\/sup>ACOB-KBGA, Expediente de obras sobre la reparaci\u00f3n de las ermitas de Santa Luc\u00eda, San Lorenzo y San Miguel pertenecientes a la parroquia La Asunci\u00f3n de Nuestra Se\u00f1ora Zeanuri, 1989-1990, sign. D2-0143\/007.<\/span><\/span><\/span>, ikusiko dogun lez.<\/p>\n

<\/p>\n

Arkitektureari jagokonez sinplea izan arren, Otzerimendiko San Lorentzo ermiteak badauka interesgunerik. Alde batetik, arkeologiaren aldetik egiten dauen ekarpen dokumentala. Baina arabere garrantzitsuagoa da bertako elementu bereizgarrienetako batzuen kontserbazino-egoera ona. Esaterako, sakristiako harlanduarena y, batez be, zurgintzazko lanena, bai zerua \u2013Gorbeiaren Bizkai aldean, batez be, Orozkon dagozan beste batzukaz estu lotua\u2013 bai tailuak, xarma handiko soluzino herrikoiak. Hori guztia, kokaleku pintoreskoan kokatuta egoteak emoten deutsan erakargarritasuna ahaztu barik, eskualdeko ermitetan ohikoa danez.<\/p>\n

[\/et_pb_text][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_code disabled_on=”off|off|off” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]