{"id":11476,"date":"2026-06-07T15:00:43","date_gmt":"2026-06-07T13:00:43","guid":{"rendered":"https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/monumento\/san-pedro-ermita-undurraga\/"},"modified":"2026-06-08T12:20:34","modified_gmt":"2026-06-08T10:20:34","slug":"san-pedro-ermita-undurraga","status":"publish","type":"project","link":"https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/eu\/monumentu\/san-pedro-ermita-undurraga\/","title":{"rendered":"SAN PEDRO ERMITA (Undurraga)"},"content":{"rendered":"

[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” background_image=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/wp-content\/uploads\/0-CABECERA-San-Pedro-Undurraga-Zeanuri.jpg” background_position=”top_center” custom_padding=”20vw||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row column_structure=”2_3,1_3″ _builder_version=”4.24.0″ _module_preset=”default” background_color=”rgba(189,158,89,0.9)” custom_padding=”|4vw||4vw|false|true” border_radii=”off|20px|20px||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”2_3″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”||on||||||” header_text_color=”#FFFFFF” background_layout=”dark” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

SAN PEDRO ERMITA<\/strong><\/h1>\n

(Jasokundeko Andra Mariaren parrokiaren jurisdikzinoa)<\/p>\n

[\/et_pb_text][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”Arratia” use_icon=”on” font_icon=”||divi||400″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/eu\/arratia\/” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][et_pb_blurb title=”Zeanuri | Undurraga auzoa” use_icon=”on” font_icon=”\||divi||400″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” background_layout=”dark” link_option_url=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/eu\/arratia\/zeanuri\/” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ disabled_on=”off|off|off” _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px||true|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row column_structure=”1_3,1_3,1_3″ use_custom_gutter=”on” gutter_width=”2″ disabled_on=”off|off|off” _builder_version=”4.24.0″ _module_preset=”default” background_color=”#000000″ custom_padding=”|4vw||4vw|false|true” border_radii=”off|||20px|20px” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”Folletoa” use_icon=”on” font_icon=”i||divi||400″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” header_font_size=”16px” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/wp-content\/uploads\/69-PDF-San-pedro-Undurraga-EUS-web.pdf” link_option_url_new_window=”on” hover_enabled=”0″ global_colors_info=”{}” sticky_enabled=”0″][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”Undurraga z.b., 48144″ use_icon=”on” font_icon=”||fa||900″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” header_font_size=”16px” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”https:\/\/maps.app.goo.gl\/vyrzcv52BHUZzCqX8″ link_option_url_new_window=”on” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”p.andramari.zeanuri@bizkeliza.org” use_icon=”on” font_icon=”||fa||900″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” header_font_size=”16px” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”mailto:p.andramari.zeanuri@bizkeliza.org” link_option_url_new_window=”on” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”||||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_2_font=”||on||||||” header_2_text_color=”#BD9E59″ header_2_font_size_tablet=”” header_2_font_size_phone=”26px” header_2_font_size_last_edited=”on|phone” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

ERAIKINA [1]<\/span><\/a> [2]<\/span><\/a><\/strong><\/h2>\n

[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” width=”100%” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

Undurragako San Pedro ermitea ohi baino apur bat garatuagoa da. Izan be, Jasokundearen parrokiaren tenplu atxiki lez funtzionetan izan dau.<\/p>\n

<\/p>\n

Orientazinoa be ezohikoa da: burualdea sartaldean dago. Horren errazoia, seguruenik, mendez mende eremuaren desnibelak sortaldean \u2013ermitearen gaur egungo oinaldean\u2013 eragiten izan dauzan egiturazko arazoak dira; arazo horreek tarteko, momenturen baten, presbiterioaren kokapena aldatu egin zan.<\/p>\n

<\/p>\n

Oinplanoa<\/b> [3]<\/a> estalgian bakarrik markautako lau ataleko nabea da. Lehenengoa askoz luzeagoa da, eta hein baten zabaldua, transeptu moduan kapila bi sortzeko. Burualde luzangea dauka, eraikinaren gainerako atalak baino gorago jasoa [4]<\/a> [5]<\/a>. Plano horri gehituta, sakristia dago, burualdea luzatzen dauena, eta gela trapezoidal bat, haren eta iparraldeko besoaren artean. Hegoaldean dagoan arkupe batek osotzen dau eraikina.<\/p>\n

<\/p>\n

Aparailua<\/b> harlangatx ertainekoa da, barrukaldean luziduaren azpian ezkutauta, eta kanpokaldean kare-morterozko geruzapean zati baten agerian [6]<\/a>. Horma-bularretan harlangatx luzangea erabili eben, lauza eran [7]<\/a>. Harlandua, ostera, oinaldeko eskantzuetan eta bao batzuen inguruan bakarrik dago.<\/p>\n

<\/p>\n

Zorua<\/b> egurrezko tronadurakoa da [8]<\/a>, burualdean gora igona, finkatuta dagoan lurraren desnibelera egokitzeko. Halanda ze, presbiteriora ailegetako, egurrezko mailadi bat dago, bost mailakoa, alboetan kurbaua, behekaldean sarbide nagusiaren eta zutabetxuen artean ahokatutako metopak daukazan egurrezko karel batek babestua.<\/p>\n

<\/p>\n

Kanpokaldean, euskarriak<\/b> hiru horma-bular dira [9]<\/a> alde bakotxeko, erlatx ingurura zuzen igoten dabenak, eta, han, banakako teilatutxuakaz ezpondatu eta estalduten diranak. Oinaldean beste horma-bular bat atxiki da, aurrekoak baino sendoagoa, oinarri daukan malda handian eraikuntzea bermatzeko asmoagaz. Burualdean beste euskarri bi dagoz, ostikoak dirudienak baina berez kanpai-hormearen oinarria diranak [10]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Estalgia<\/b> azpil erako sabaia da, kamonaua [11]<\/a>, hiru horma-atalekoa \u2013burualdean bost dira\u2013, eta oinaldean, koru gainean, sabai aizun batek ordezkatuta [12]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Azpil horren azpian, teilatuari eusten deutsien zertxen tiranteak ageri dira. Isuri biko teilatua<\/b> da, eta oinaldean isurki triangeluarra dauka [13]<\/a>. Teilatu-hegala hagaburu batzuetan bermatuta dago, eta, horreen artean, XVIII. mendeko tailu bereizgarri batzuk [14]<\/a> ikusi daitekez. Teilatu horren gainean, iparraldeko horman, mantsarda batek urteten dau [15]<\/a>, eta bertan dago korua argiztatzeko baoa.<\/p>\n

<\/p>\n

Kapiletan errepikatuta dagoz azpil-sistema hori eta isurialde biko teilatua. Logikoa danez, estalgi nagusiagazko zeharkakoak dirca.<\/p>\n

<\/p>\n

Sarbidea<\/b> [16]<\/a> ebanjelio-aldean dago, haren bigarren zatian. Erdi-puntua da, ate-alboetan eta uztaian partzialki bozelaua. Izatez, arku errenazentistea da, ate-albo bakotxean harlandu pare bat gehituz handitua, eta jatorrizko sei dobelei giltzarri bat \u2013ez oso ondo doitua\u2013 gehituz zabaldua.<\/p>\n

<\/p>\n

Arkuaren ardatzaren gainean, esferaerdi-formako motiboa, landara- eta eguzki-erako erliebe-apaindurakaz (berrerabilitako ganga-giltzarria, beharbada) [17]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Baoaren eskuman, hareharrizko plaka bat, pospolinak daukiezan kurutze-erliebeakaz. Inguruan kiribila dauka, esbastika-frisoaren gaineko bolakaz, eta erdian motibo nahasgarri bat. Tailu herrikoiz egindakoa guztia [18]<\/a>. XVII. mendeko piezea dirudi. Azpian, ur bedeinkaturako ontzi ia esferikoa, ezpain nabarmenduagaz, itxuraz antzeko kronologiakoa.<\/p>\n

<\/p>\n

Barruan zirkuluerdiko horma-hobi bat dauka, kalbariorako, palma artean dagoan bihotz zeharkatuko erremateagaz, eta, haren azpian, ur bedeinkaturako ontzi zilindriko bat, landara-moldurakaz [19]<\/a>. Aurrekoa baino modernoagoa dirudi, XVIII. mende amaierakoa edo XIX. mendekoa beharbada.<\/p>\n

<\/p>\n

Leihoak<\/b> bao zorrotzekoak dira, neogotikoak [20]<\/a>, ertza beheratuta eta laprandurako tunelagaz [21]<\/a>. Burualdeagazko ebanjelio-aldean dagoz, besoan eta hirugarren eta laugarren atalean, azken hori altuagoa, mantsardearen babesean. Presbiteriotik urrunen dagozan biak barrukalderantz dintelduta dagoz [22]<\/a>. Gainera, korurako igoeran bao dinteldu bat dago [23]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Oinaldeko atalean, korua<\/b> dago [24]<\/a> zeharraga baten gainean. Oinplano garaikidea, eta XVII. mendeko ereduen araberako balaustre torneauak daukaz [25]<\/a>. Habean, karaktere irregularreko inskripzino hau irakurri leiteke: EL A\u00d1O DE 1729 FA\/BRICO ESTA ERMITA POR \/ MANOS DE BENTVRA DE \/ OZERIN MAISTRO CARPINTERO (1729an egin zan ermita hau, Bentura de Ozerin maisu arotzaren eskutik) [26]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Sarbidea eskilara sinple bat da, hego-sortaldeko angeluan [27]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Sakristia<\/b> espazio luzanga bat da [28]<\/a>, burualdea luzatzeko gehitua. Bistako habedun sabai batek estalduta dago, eta lau leiho dinteldu daukaz. Absiderako pasabide bat egoan kanpai-hormearen oinarrian, eta hori izango zan, antxina, tenpluaren oinaldeko atea; gaur egun hormatuta dagoan arren, haren tunela izan zana ikusi daiteke, harlauzaz egindako eskartzanoa. Antza, kanpoko aldea galdu eban XIX. mendean, kanpai-hormea eregi zanean [29]<\/a>. Gaur, ondo-ondoan dagoan gelaxka poligonalean hasten dan beste igarobide dinteldu bat da gela horretarako sarrerea.<\/p>\n

<\/p>\n

Azken gela hori eleizearen burualdeagaz komunikauta dago, beste ate dinteldu baten bidez [30]<\/a>. Sabai aizunagaz estalduta dago, eta leiho pare batetik sartzen da argia. Beste ate batek emoten dau aukerea zuzenean kanpora urteteko, abade-etxeko eleizpera.<\/p>\n

<\/p>\n

Kanpai-hormeak<\/b> hiru gorputz daukaz [31]<\/a>. Behekoa pantaila bertikal leun bat da. Tartekoak kanpaietarako bao buru-zorrotz bi ditu. Hirugarrena triangeluarra da, eta ezaugarri bereko beste bao bat dauka, eta haren alboetan piramide-pinakuluak [32]<\/a>. Kurutze-erako errematea dauka.<\/p>\n

<\/p>\n

Kanpai-horma hau burualdean kokatuta dago, baina, esan dogun moduan, jatorrian gune hau tenpluaren oinaldea izango zan.<\/p>\n

<\/p>\n

Hegoaldean, besoaren eta oinaldearen artean, egurrezko pilare batzuen gainean, teilapeko ataria<\/b> [33]<\/a>, pilare batzuk zapataz horniduak, eta harlangatxezko hormatxua, sarrereari jagokon pasabide bategaz.<\/p>\n

Undurragako San Pedroko sarrereak, aldatuta egon arren, adierazoten deusku XVI. mendeko bigarren laurdenean hemen baegoala tenplu bat. Eta, seguruenik, une hatakoak dirca nabearen perimetro-hormak.<\/p>\n

Eraikin ha 1728an berreregi eben, Santa Ageda ermitearen kontu-liburutik ondorioztatzen danez. Izan be, han esaten da Undurragakoa hondatzeko arriskuan egoala, eta, horregaitik, 621 erreal eta erdi emon eutsazan maileguan, \u201ckultua berregiteko\u201d1<\/sup>AHEB-BEHA, Santiago Apostoluaren parrokia, Zeanuri, Muniketako Santa Ageda ermitako kontu-liburua, 1675-1976, 1788-002-00 signaturea. <\/span><\/span><\/span>. Obrea bertako artista apal baino apalago batek egin eban, Ventura de Ocerin arotzak, eta bere esku-hartzearen barri emon eban, koruko habean idatzita.<\/p>\n

Korua sortaldean jarteak pentsarazoten deusku, hain zuzen be, birmoldaketa ha tenpluaren orientazinoa alderantzikatzeko baliau zala. Aitatu dogunez, orain burualdea sartalderantz begira dago, eta alboko sarrerea, epistolearen aldean. Hori guztiz ezohikoa zan Errenazimentuko ermita baten. Seguruenik, ermitea leku ezegonkorrean \u2013malda pike baten\u2013 egoteagaitik, absidea eremu seguruago batera eroatea erabagi zan, baita sortaldeko horman, jatorrizko burualdean, horma-bular sendo bat ipintea be.<\/p>\n

XIX. mendearen azken herenean, 1888an, beste aldaketa bat egin zan parrokiaren laguntzaile-izaerara egokitzeko, \u201cez gaitasun ez prestutasun berezkorik ez eukalako\u201d2<\/sup>BFAH-AHFB, Eleiz Gobernua eta Eleiz Gaiak, 1888, AJ01391\/018 signaturea. <\/span><\/span><\/span>. Baleiteke transeptua orduan eregi izana, eta eleizea sartalderantz luzatu izana, absidea tenpluaren maila orokorraren gainetik altzauz. Edozelan be, bai sakristia eta kanpai-hormea eta bai leihoak eraberritzea obra horretan egin ziren.<\/p>\n

XX. mendetik XXI. mendera bitartean, esku-hartzeak egin dira estalgian, argietan eta koruan3<\/sup>Zeanuriko Jasokundeko Andra Mariaren parrokiari jagokon Undurragako San Pedro ermitako hormak, altarak eta erretaulak garbitzeko obra-espedientea, 1981, D2-0142\/032 signaturea.<\/span><\/span><\/span>. Garrantzitsuena 2011-2012an egindakoa izan zan. Tenplua dagoan mendi-hegal arazotsuko lur-jausiek eremua egonkortzeko lan handia egitera behartu eben, eta, horren ostean, eraikina finkatzeko lanak egin ziran. Halan emon jakon gaur egun daukan itxurea4<\/sup>ACOB-KBGA, Zeanuriko Jasokundeko Andra Mariaren parrokiari jagokon Undurragako San Pedro ermitea konpontzeko lanei buruzko espedientea, 2008-2009, D2-0143\/007 signaturea; Undurragako ermitearen konponketa, 2012, D2-0677\/001 signaturea.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

San Pedro tenplu apala da, kalidade urriagaz burutua. Halanda be, gure ermiten artean ohikoa baino neurri handiagoa dauka, eta horrek aditzera emoten dau zelanbaiteko garrantzia eukien eleiztarrak artatzen ebazala. Horri esker, hain zuzen, parrokia atxikiaren funtzinoa lortu eban.<\/p>\n

[\/et_pb_text][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_code disabled_on=”off|off|off” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]