{"id":16643,"date":"2022-11-05T12:26:08","date_gmt":"2022-11-05T11:26:08","guid":{"rendered":"https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/monumento\/andra-mariaren-zeruratzea-eleiza-zeanuri\/"},"modified":"2026-06-19T13:45:58","modified_gmt":"2026-06-19T11:45:58","slug":"andra-mariaren-zeruratzea-eleiza-zeanuri","status":"publish","type":"project","link":"https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/eu\/monumentu\/andra-mariaren-zeruratzea-eleiza-zeanuri\/","title":{"rendered":"ANDRA MARIAREN ZERURATZEA ELEIZA (ANDRA MARI)"},"content":{"rendered":"

[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” background_image=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/wp-content\/uploads\/0-CABECERA-Asuncion-Nuestra-Senora-Zeanuri.jpg” custom_padding=”20vw||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row column_structure=”2_3,1_3″ custom_padding_last_edited=”off|desktop” _builder_version=”4.24.0″ _module_preset=”default” background_color=”rgba(189,158,89,0.9)” custom_padding=”|4vw||4vw|false|true” border_radii=”off|20px|20px||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”2_3″ _builder_version=”4.24.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.18.1″ _module_preset=”default” header_font=”||on||||||” header_text_color=”#FFFFFF” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

ANDRA MARIAREN ZERURATZEA ELEIZA (Andra Mari)<\/strong><\/h1>\n

[\/et_pb_text][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”Arratia” use_icon=”on” font_icon=”||divi||400″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.19.0″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/eu\/arratia\/” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][et_pb_blurb title=”Zeanuri \/ Albakoa auzoa” use_icon=”on” font_icon=”\||divi||400″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” background_layout=”dark” link_option_url=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/eu\/?page_id=10666″ global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.24.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px||true|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row column_structure=”1_3,1_3,1_3″ _builder_version=”4.24.0″ _module_preset=”default” background_color=”#000000″ custom_padding=”|4vw||4vw|false|true” border_radii=”off|||20px|20px” locked=”off” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”Folletoa” use_icon=”on” font_icon=”i||divi||400″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” header_font_size=”16px” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/wp-content\/uploads\/59-PDF-Iglesia-La-Asuncion-Zeanuri-EUS-web.pdf” link_option_url_new_window=”on” hover_enabled=”0″ locked=”off” global_colors_info=”{}” sticky_enabled=”0″][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”Albakoa, z.g., (48144)” use_icon=”on” font_icon=”||fa||900″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” header_font_size=”16px” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”https:\/\/maps.app.goo.gl\/whmbn5BbKjTS3GwZA” link_option_url_new_window=”on” locked=”off” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”p.andramari.zeanuri@bizkeliza.org” use_icon=”on” font_icon=”||fa||900″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” header_font_size=”16px” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”mailto:p.andramari.zeanuri@bizkeliza.org” link_option_url_new_window=”on” locked=”off” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” header_2_font=”||on||||||” header_2_text_color=”#BD9E59″ header_2_font_size_tablet=”” header_2_font_size_phone=”26px” header_2_font_size_last_edited=”on|phone” locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

ERAIKINA[1]<\/span><\/a> [2]<\/span><\/a><\/strong><\/h2>\n

[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” width=”100%” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

Bere oinplano<\/b> [3]<\/a> [4]<\/a> errektangularra hiru nabetan banatzen da; erdikoa alboetakoak baino altuagoa da eta bi bider zabalagoa [5]<\/a> [6]<\/a>. Lau ataletakoak dira eta kale nagusia hiru horma-ataleko zortzi aldekoaren itxurako burualdeagaz amaitzen da.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Eskema honi askotariko osagaiak gehitu jakoz, esate baterako bigarren atalaren parean kurutzadura itxurakoa sortzen daben Arimen eta Sortzez Garbiaren kaperak, torrea oinaldean, eleizpea aldeetako hirutan eta hainbat gela lehenengo atalaren eta burualdearen inguruan.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Barrualdeko espazioa<\/b> [7]<\/a> [8]<\/a> erdiko nabeak menderatzen dau. Alboetakoak, ia nagusia besteko altueraraino goratuta egon arren, begiz alboratuta geratzen dira, euren estutasuna dala-eta. Gainera, erdiko korridoreko parpain-arkuen eta gangen oinarri diran arkuen beheraguneak honen zabalera-irudipena areagotu egiten dau.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Kanpoaldeko bolumena<\/b> [9]<\/a>, logikoki, oblongoa da, baina torrearen tamaina handiko fusteak kontrastatuta.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Hormaren egitura<\/b> [10]<\/a> formatu anitzeko (harri xehea, harlauzak, zatika laukitutako piezak\u2026) hormarrizkoa da, irregularrago hormen goi partean. Junturak eratxiki izanak zelanbaiteko uniformetasuna emoten deutso horma-harrizko honi. Ohikoa danez, harlanduz sendotzen da hutsarteen ertz-babesetan eta kantoietan. Bakarrik Ebanjelioaren nabeari (iparraldea) dagokion zatiko oinaldeko pinoiaren behealdea, lan errenazentistaren hondarra [11]<\/a>, eta torrearen lehenengo multzoa ixten dira oso-osorik harlanduz.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Hormetan, aurreko hargin-lanetatik aprobetxatutako piezak ikusi daitekez: bozel-itxurako arkuaren hondarrak, harlanduak sakabanatuta [12]<\/a> [13]<\/a>. Zatikako egoeran dagozanez, gatxa da kronologia edo estiloa ezartzea; dana dala erdi aroko lanen batenak dirala emoten dabe.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Tenpluaren ingurune osoa metro erdi inguru goratu zan, azken zaharbarritze-lanen ondorioz (1994-2000).<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Barrualdean, eraikina zuriz zarpiatuta dago, egiturazko osagaiak eta hutsarteen inguruko apaindurak izan ezik. Harrizko idulki txikiak eraikinaren barrualde osoa inguratzen dau.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Euskarriak<\/b> [14]<\/a> hormei atxikitako kurutze-formako toskanar zutabe eta pilastrak dira, kasu guztietan, harlanduzkoak. Zutabe honeetako batzuk bertikaltasuna galdu egin dabe apur bat, tenpluak historian zehar jasan izan dituan asentatze-arazoen eraginez.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Pilastren alboetan plaka zintzilikari leunak dagoz, eta honeek zoko-horma egiten dira ertzetan [15]<\/a>, esate baterako, Uribarriko Andra Mari eta San Agustin Durangoko tenpluen antzekoak. Parpain-arkuei eusten deutsien zutabeetan, harroineko toruak (uztai-formako moldura konbexuak) absiderako sarbideko harmailen makurdurara egokitzen ziran, gaur egun xehatu eta estaldura kenduta, atzematen ez bada be [16]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Kanpoko horma-bularrak<\/b> [17]<\/a> paralelepipedoak dira, oso urtenak, hiru metro inguruko altuerara dagoan urtengunetik hiru aldeko isurialde txikiez babesteko luzatu egin zan teilatu pareraino jasotzen ziranak. Baina hormen goratzearen ostean, orain xaflaztatuta dagoz.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Muturretako bularrak, oinalderantz zein burualderantz [18]<\/a>, ez dira hain urtenak, baina bai zabalagoak. Gainera, tenpluaren ertzak gainditu egiten dabez, izkinak batuz, horma-bular diagonal erako itxura hartuz.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Estalkia<\/b> gangez burutzen da [7]<\/a> [8]<\/a>, jatsitako arku sortzaileen gainean erdiko nabean eta erdi-puntukoen gainean albokoetan.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Kapera nagusiak kurutzeria-ganga [19]<\/a> dauka loturadun nerbioakaz eta hiru giltzarrigaz. Nerbioak mehetu egiten dira segidako jate listelatutan, bozelean amaituta eta aurrealde zuzenagaz.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Lehenengo atalean [20]<\/a>, zortzi ataleko kurutzeria korapilatu egiten da erdiko kalean norabide guztietara doazan nerbio eta loturakaz, eta zeharkako kontranerbioakaz. Nerbioak eta zazpi kaleak azaldutakoen antzekoak dira.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Nabe nagusiko gainerako hiru ataletan, kurutzeria soila erabili da [21]<\/a>. Eredu gotikoak imitatzen ditu, bozel txiki laminatuagaz nerbioen aurrealdean.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Alboetako nabeetan, lehenengo atala zortzi ataleko kurutzeriarentzat da eta gainerakoan luneta-gangak dira [22]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Ganga honeen gainetik isurialde biko teilatu zabala finkatuta dago goihabe-egituraren gainean eta egurrezko ohol trinkoen mihiztatzeagaz absidearen gainean [23]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Leiho [24]<\/a> txiki samarren bidez sartzen da argia eleizara, gehienak burudunak dira eta laprandura bikotxekoak. Zehatz-mehatz, hutsuneak dagoz altara-aldeko kantoi ebakietan -oraintsuko iparraldean-, atal bakotxean bat Epistolaren ondoan, Sortzez Garbiaren kapera barru, eta bi alboetako nabeen oinaldeetan. Zenbait idi-begi be badago: bat, Ebanjelioaren lehenengo atalean, garaikidea, eta beste bi gaur hormatuta dagozan eta bakarrik kanpotik atzeman daitekezan alboetako nabeen amaierako horma-ataletan [18]<\/a> [25]<\/a>. Azkenik, burualdean, erretaularen atzean ezkutatuta eta kanpoaldean erdi-hormatuta, erdi-puntuko hutsartea [26]<\/a> gaur desagertuta dagoan gardenerako eta, desbardin landutako harlanduagaitik, beste idi-begi baten hasiera izan eitekeana.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

<\/p>\n

Hiru sarbide<\/b> daukaz. Horreetako bi hirugarren atalean dagoz, aurrez aurre. Iparraldekoa [27]<\/a>, erdi-puntuko arkua da, erradio handiko dobelakaz, giltzarri apur bat zorrotza daualarik arkubarneran. Hegoaldeko fatxadakoa [28]<\/a> bardina da, baina giltzarriaren kanpoko zorroztasun barik, sarreraren gainean idazkunerako plaka jartzean bere lekuan beste bat jarri zala emoten badau be. Biek ala biek kainoi makurtua dabe ate-orpoakaz eta atalagarentzako zuloakaz. Kanpoaldean, albo banatan, urbedeinkatu-ontzi bana [29]<\/a>, galoidunak, zilindro-formako mentsulen gainean, eta goian bozel lerronahasi handiaz zehaztutako kurutzearentzako estalkia. Aitatu danez, hegoaldeko sarbidearen gainean plaka [30]<\/a> dago honako idazkunagaz:<\/p>\n

<\/p>\n

IHS MARIA \/ SIENDO PATRONOS DESTA SAN\/TA IGLESIA DON THOMAS IGNA\/ZIO DE ARRIOLA Y AXPE I DO\u00d1A MA\/RIA JOSEPHA DE ARANA EXE\/CVTO ESTA OBRA MARTIN DE O\/LAGVIBEL MAESTRO CANTERO \/ A\u00d1O DE 1702.<\/p>\n

<\/p>\n

Hirugarren sarbidea oinaldean dago, torre-eleizpearen barrenean [31]<\/a>. Dobela erako ateburuduna da, belarri-formako inguruko apainduragaz. Kainoi makurtua da ezpondan, hau be belarri-formakaz. Urbedeinkatu-ontzi bi [32]<\/a> daukaz, beste sarbideetan dagozanen antzekoak, baina beheko mentsula konikoagaz. Sarbidearen gainean margotuta egoan eta Mariaren anagrama eta 1751 data eukazan medailoia desagertu egin da [33]<\/a>.<\/p>\n

<\/p>\n

Bigarren ataleko horma-bularren artean, kapera bi dagoz, ia kurutzadura erara: Arimena (Ebanjelioaren aldea) [34]<\/a> Eta Sortzez Garbiarena (Epistolaren aldea) [35]<\/a>, sakonera handixeagoa dauana. Biak jatsitako arkuakaz ahokatzen dira eremuaren inguru guztian hedatutako plaka kapitela daben zutabeen gainean. Lunetoz estaltzen dira. Arimen kaperan, hormetako baten horma-hobia dago [36]<\/a> sasoi bateko artxiboa izango zana. Sortzez Garbiaren kaperako leihoaren gainean, kanpoaldera, berrerabilitako ganga-giltzarria dago horman sartuta [9]<\/a> [37]<\/a>, seguruenik XVI. gizaldiaren hasierakoa: Kristo tronuan jarrita eta bedeinkazinoa emoten, guztiz hedatutako eskultura, gotiko berantiarrekoa.<\/p>\n

<\/p>\n

Mendebaldean, korua dago [38]<\/a>. Profil konkabo-konbexuko erdi-puntuko arkua da, torrearen lehenengo zorua -zehatz-mehatz koruaren egitekoa betetzen dau-. Aurreratu egiten da apur bat erdiko naberantz moldura konbexu-konkabo nabarmenaren gainean. Tenpluaren hego-mendebaldeko ertzari atxikitako eskaileraren [39]<\/a> bidez heltzen da bertara.<\/p>\n

<\/p>\n

Aitatu danez, oinaldeko pinoiaren erdiari atxiki jako torrea [40]<\/a>, multzo biko haga teleskopiko sendoaz eta kanpantorreaz osotuta. Multzo honeetako lehenengoak, harlanduz moldatutakoa, zortzi aldeko eleizpearena egiten dau, lau zutabe handiren gainean finkatuta dana. Igarobideko arkuak [41]<\/a> dira erlaitz listelatutik abiatzen diran uztai zorrotzdunak dira. Loturak eta zirkulu-formako erakargunea dituan nerbio-kurutzeriaz estaltzen da [42]<\/a>, eta bost erroseta-giltzarri nabarmentzen dira, lau konbexuak eta erdikoa, konkaboa. Nerbio nagusiak erlaitzaren azpitik plaka koskatuetan jariatzen diran moldura zuzenetan jausten dira, tenpluaren barrualdean erabilitakoen antzeko ereduei jarraituz.<\/p>\n

<\/p>\n

Bigarren multzoan, horma-harrizkoa, lehenengo gelak koruarena egiten dau, esan danez. Mendebaldean dagoan burudun, okertu eta belarri-formako molduraz apaindutako hutsarte handitik [43]<\/a> sartzen da argia. Ertz-gangak estaltzen dau. Gorago, bigarren zoruak, hegoaldera kokatutako burudun leiho txikiaren bidez argituta, torrerako eta ganga-gainerako igoera erosoa baino ez da, erdi-puntuko igarobidetik [44]<\/a>, jatorrian altuera gitxikoa, baina beherantz handitu izan dana.<\/p>\n

<\/p>\n

Moldura leun seguruak garoaz kanpai-multzora [45]<\/a>. Zortzi aldekoa da, eta puntu kardinaletan laukiak ditu erdi-puntuko arkuentzat plakazko inpostakaz. Euskarri bertikalez eta kantoi ebakien ardatzetan esfera bikotxeko pinakuluetan sendotutako beste moldura zuzen batetik abiatzen da kupula. Guztiari amaiera emonez, linterna biribila, kiribil bola eta burdinazko kurutze deigarriez apaindutako zutabeen artean dagozan erdi-puntuko zortzi hutsarte txikirekin.<\/p>\n

<\/p>\n

Oinaldeko hormako ipar muturreko atakatik [11]<\/a> sartzen da torre honetara, eta berau zeharkatzeaz batera, atal zuzena dauan eta piko dagoan eskailera dago, harrizko mailakaz, ardatz zuzeneko eskailera biribilagaz lotzen dana [46]<\/a>, bakarrik zati bat agertzen dalarik kanporantz [47]<\/a>. Gezileihoen bidez sartzen da argia bide-une honetara. Birako eskailera hau bigarren gelaraino doa eta hemendik igotzen da kanpai-multzora eskailera baten bidez.<\/p>\n

<\/p>\n

Burualdea, gela osagarriez [48]<\/a> inguratuta dago: sakristia, katekesia, biltegiak\u2026 Sasoi desbardinetan eraikitakoak dira, euren hormen josturek agertzen dabenez, eta XX. gizaldiaren hasierakoa izango da gaur egungo antolamendua, leihoak hutsarte zorrotz bihurtu ebezanean [49]<\/a>. Gustuen gorabeheren adierazle, gizaldi beraren amaieran, gehienei leihoburua egin eutsien barriro.<\/p>\n

<\/p>\n

Burudun sarbideek lotzen dabez tenpluagaz; honeek ikutu asko dabez, kantoian eta Ebanjelioaren lehenengo atalean (hau jatorrian erdi-puntukoa eta gaur egungoa baino handiagoa zan [50]<\/a>). Hirugarren igarobidea [51]<\/a> be badago, buruduna, Ebanjelioaren aldeko burualdeko horman; gaur egun Sortzez Garbiaren erretaulak hormatu egiten dau.<\/p>\n

<\/p>\n

Albo eta oinaldeak itxiz hedatzen da eleizpea [52]<\/a>. Gehiena lauzatuta dago tamaina irregularreko lau angeluko piezakaz, torre barrenekoak akabera hobeagaz. Sortzez Garbiaren kaperaren atzean harri-koskor eta adreiluzko enkatxoa dago harlauza zuri eta baltzen artean [53]<\/a> (batzuk behintzat, antxinako barruko hilobien estalkien zatiak emoten dabe), baina Arimen kaperaren atzeko lauzadura, irregularra eta oraintsukoa da.<\/p>\n

<\/p>\n

Mendebaldera eta alboetako zati batera, banku jarraitua dauan horma-harrizko hormatxo xaflatuak ixten dau. Puntu bitan zabaltzen da, hegoaldera sarbidearen parean eta iparraldera, laugarren atalagaz bat datorren unean (ondorioz, desbideratuta sarrerari dagokionez). Paretaren gainean, besoez sendotutako oinarri zuzenek eusten deutsoe teilapeari. Tenpluaren horman, mentsula irregularrek (buru-hormetan be badagoz, gaur, gela osagarrien barruan) euskarri-lanak egiten dabez. Aurretik beste eleizpe bat egon zan, orain dagoana baino zertxobait handiagoa zan teilatua babestuko eukean isurkiak [54]<\/a> inguratzen dau-eta eleiza.<\/p>\n

<\/p>\n

Iturrizaren arabera, errolda-interesak ordaintzera behartuta egozan inguruko nekazariek (Bizkaiko Jaunaren nekazari-morroi) sortu eben Zeanuriko eleiza X. gizaldian. Baleiteke, eskualdeko eleiz-antolamendu goiztiarra kontuan hartuta, baina, egia esan, ez dago hori egiaztatzen dauan inongo daturik. Hain zuzen be, tenpluaren inguruko barriren bat emoten dauan lehenengo agiria 1383koa da, errege-patronatuen artean agertzen dalarik1<\/sup>ITURRIZA Y ZABALA, 1967a, I. lib., 337. or. ENRIQUEZ FERNANDEZ, HIDALGO DE CISNEROS AMESTOY, et al, 1992a, 75-77 or.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

Ez dakigu ezer erdi aroko eleiza haren itxurari buruz. Beharbada hormetan barriro erabilitako hondar batzuk harenak dira, baina hain dira urriak ze gatxa dan ezer aurreratzea.<\/p>\n

<\/p>\n

Baina, jaurerriko beste asko lez, Zeanuriko parrokia XVI. gizaldiaren hasieran berreraiki egin eben. Alboetako sarbideak eta oinaldeko pinoiaren zati handi bat, torreko eskailera biribila hartzen dauana geratzen dira eraikin errenazentista barritik, eta seguruenik inguruko hormen abiagunea be, neurri handi baten, sasoi haretakoa izango da. Gainera, gangaz estali ebela emoten dau, gitxienez burualdea eta nabearen zati bat, eta horrek azalduko leuke listel txikiez inguratutako bozel-itxurako nerbioak, jatorri gotikoa dabenak, eta leihoetako baten gainean berrerabilitako giltzarria egotea.<\/p>\n

<\/p>\n

Dana dala, eraikin barria ez zan, antza, oso gogorra, erresistentea, eta XVI. gizaldiaren erdialderako hormak zartatzen hasi ziran. 1616an, 60 urte aurretik (beraz, 1556 inguruan) hormak zartatu zirala eta tenplua zutoinakaz ondo finkatu zala baieztatu eban Martin Axpe eta Irauregui ugazabak. Baina, hiru urte beranduago, korrejidoreak izendatutako peritua, Francisco Alonso de la Aza kantabriar arkitektoa, ez zan hain baikor agertu eta honan azaldu eban parrokiaren egoera:<\/p>\n

<\/p>\n

\u201cmui mal parada y las paredes endidas por muchas partes y apuntaladas con unos postes fuertes y si no fuesse por ellos avria ruyna y darian todas las paredes en el suelo consigo\u2026 Y en quanto a las paredes declaro que es menester desazer todas las que estan endidas y apuntaladas y edificar una capilla mayor con sus colaterales sacando del sitio en que agora esta el altar mayor porque esta en un despe\u00f1adero y que esta edificado y por ello estan las paredes en aquella parte en la forma dicha y para que sea firme lo que se edificare es nezesario azer el dicho ochabo apartado del dicho despa\u00f1adero y considerando el sitio y la ve\u00e7indad materiales y lo demas con\u00e7erniente al dicho edifi\u00e7io declaro que costara quatro mill ducados antes mas que menos\u201d2<\/sup>AGS, Eleiz patronatua, 200-2 leg., 125-129 fols.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

Honen arabera, absidea orain baino hurrago egoan \u201camildegitik\u201d \u2013lursailaren malda nabarmena oinaldean\u2013. Baina, egia esan, XVI. gizaldian eraikitako eleizaren zati batek zutik iraun izanak eraikina ez dala mobidu eta antolamenduari dagokionez ez dala aldatu erakusten deusku. Izatekotan, luzatu egingo eukien ekialderantz \u2013burualdea\u2013, altara-aldea mendi-hegalaren aldapatik urruntzeko.<\/p>\n

<\/p>\n

Dana dala, argi geratu zan egoeraren larritasuna eta egin beharreko inbertsino esanguratsua. Eta horri beste hau gehitu behar jakon:<\/p>\n

<\/p>\n

\u201cla torre de las canpanas es de tablas viejas y no es de provecho\u2026 (y) hes menester reformarla, aunque si es posible conbiene se aga una torrecilla aunque sea de manposteria que podra costar quinientos ducados. Y si se determina de rrepararla (la existente de madera) solo costara \u00e7iento y \u00e7inquenta ducados, pero al cabo no ser de probecho, que lo adbierto\u201d3<\/sup>Ibid.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

Ez dakigu ze urtenbide hartu eben tenpluan egozan preminok, itxura baten larriak, konpontzeko. Kontua da, 1701ean bisitatzaileak Martin Olaguibel Durangoko hargin-maisuari ordainketa egitea agindu ondoren heldu eutsoen berreraikuntzari eta aitatutako ordainketa hori 1702an egin zanez, lanak orduan hasi zirala pentsatu daiteke, sarbideetako baten gainean jarritako plakan jasota dagoanez. Lanak beharbada 1720ra arte luzatu ziran, Iturrizaren barri nahasi baten arabera4<\/sup>AHEB-BEHA, Santiago Apostolua parrokia (Ipi\u00f1aburukoa), Zeanuri, Santa Ageda ermitako (Muniketakoa) kontuak, 1675-1976, 1788-002-00 sign. ITURRIZA Y ZABALA, 1967a, vol. I, p. 337.<\/span><\/span><\/span>. Lanen arduraduna \u2013baina ez nahitaez plano-egilea\u2013 lehen aitatu dogun eta zutabeen albo banatan bereizgarri dituan plaketan bere arrastoa itzi eban Olaguibel izan zan.<\/p>\n

<\/p>\n

Berak, antza danez, hormak indartu ebazan, kaperak zabaldu eta euskarri-sistema \u2013oinarri eta zutabeak\u2013 antolatu ganga barriak euren gainean ezartzeko. Esan danez, jatorrizko egituraren zati bat eta sarbide biak aprobetxatu ziran.<\/p>\n

<\/p>\n

Gainera, bera arduratuko zan absidea eta lehenengo atala barriro gangaz estaltzeaz, XVI. gizaldiko nerbioez baliatuz.<\/p>\n

<\/p>\n

Baina, gero, mende laurden inguruko geldialdia izan zan lanetan. 1744 eta 1748 bitartean, Juan Borda hargin-maisuak 16.527 erreal jaso ebazan torrean eta gangetan (ustez, beheko ataletan, eredu gotikoak imitatuz) egindako lanengaitik5<\/sup>BFAH-AHFB, Udalekoa, Zeanuriko Udal Artxiboa, Zeanuri 0202\/001 sign. IBARRONDO SAGASTIZABAL, 1995a, 207-208 or.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

1749tik 1754ra, Bordaren ordez \u2013hilda egoan\u2013, Francisco Ibarrolak egin ebazan kobrantzak eta honi 28.457 erreal emon jakozan. Beronek eraikiko eban torrea, eleizpean dagoan sarbidea, galdutako idazkun baten 1751 data ebana, barru6<\/sup>BFAH-AHFB, Udalekoa, Zeanuriko Udal Artxiboa, Zeanuri 0202\/001 sign. IBARRONDO SAGASTIZABAL, 1995, 208. or.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

1747 eta 1753an, Ignacio Yberok \u201cbino a tasar la obra de la yglesia\u201d, lehenengo Bordaren zatia eta gero Ibarrolarena, horregaitik 150 eta 153 erreal kobratuz hurrenez hurren7<\/sup>BFAH-AHFB, Udalekoa, Zeanuriko Udal Artxiboa, Zeanuri 0202\/001 sign.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

Ordaindutako diru-kopuruak gorabehera handikoak ziran eleizate apal harentzat eta, hain zuzen be, zorrak egin behar izan ebazan eta 1813ra arte, hau da lanak amaitu eta gizaldi erdi beranduagora arte, ezin izan eban itzuli eskatutako kapitala8<\/sup>Ibid., Zeanuri 0108\/025 sign.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

Itxura baten, hainbat leihoren burdineria eta torrearena bardinak diranez, orduan gehituko eben sakristia burualdean.<\/p>\n

<\/p>\n

Eleiza finkatuta geratu zan. Baina eraikinaren kokaleku gatxaren eraginez, ohikoak izan ohi dira esku-hartzeak, bat baino gehiago garrantzitsuak.<\/p>\n

<\/p>\n

1825eko abenduaren 26an, meza ospatzen ari zirala,<\/p>\n

<\/p>\n

\u201cse desprendio y cay\u00f3 una porcion de revoque de la bobeda que se apoya en el arco de la entrada a la capilla de las Animas, cuyo acontecimiento asust\u00f3 notablemente y comobio al pueblo, que se hallaba adorando el Santo Sacrificio\u201d9<\/sup>Ibid., Zeanuri 0109\/021 sign.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

Manuel Angel Chavarri eta Antonio Echevarria San Fernando Errege Akademiako arkitektoei argibideak eskatuta, \u201cel estado de la yglesia no es ruinoso ni ofrecen peligro las rajaduras de las bobedas y paredes al presente\u201d ondorioztatu eben honeek, kalteen entokadura eta bestelako lan txikiak proposatuz. Baina, \u201cpueda contenerse el mal\u201d helburuagaz, \u201cdos estribos que se executaran en los dos angulos de la fachada del poniente que son laterales a la torre\u201d10<\/sup>Ibid.<\/span><\/span><\/span> diseinatu ebezan. Hauxe izan zan beranduago burualdean kopiatuko ebezan oinaldeko ezohiko horma-bularren jatorria.<\/p>\n

<\/p>\n

1846-1847an, Antonio Echevarria eta Pedro Luis Bengoetchea arkitektoek (azkena, Zeanuri bertakoa) arduratu ziran \u201cprecisas para subsistencia de dicha yglesia\u201d lanez. Mateo Letona, Ramon eta Julian Lucundis, Juan Iraurgui, Damian eta Agustin Zuloaga harginek, eta Mateo Garay eta Mariano Apoita arotzek esku-hartu eben. 1.908 euro ordaindu behar izan eutsiezan arkitektoei eta 6.000 errealetik gora egileei11<\/sup>Ibid., Zeanuri 0107\/020 sign.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

Baina hogei urte ingururen buruan, 1866an, Luis Arauco eta Atanasio Anduiza arkitektoen txostenean jasotakoaren arabera, guztiz preminazkoa zan agertutako arrakalak konpontzea:<\/p>\n

<\/p>\n

\u201clos cimientos de las paredes exteriores entre los estribos, la del presbiterio, las de los p\u00f3rticos, las dos dovelas de los arcos, la armadura del tejado, las paredes que descansan sobre el trasd\u00f3s de los arcos y la que se encuentra en la escalera de caracol\u201d.<\/p>\n

<\/p>\n

Egoerak behartuta, eleizea itxi egin behar izan eben eta kultua jaunartzeko lekura (ordurako eraikita egozan burualdeko geletan egoana) eta beranduago San Isidro ermitara lekualdatu zan.<\/p>\n

<\/p>\n

Ezinbesteko lan horreek nabarmen atzeratu egin ziran: 1867ko maiatzaren 27an zegokion baimena Gasteizko Gotzaitegiak. Azkenean, 1868ko urriaren 14an, arkitektoek zera adierazo eben:<\/p>\n

<\/p>\n

\u201ccon las nuevas obras de paredes, transformaci\u00f3n del tejado y compostura minuciosa de las b\u00f3vedas, han desaparecido todos los temores que amenazaban en el templo\u201d.<\/p>\n

<\/p>\n

52.206 errealetako aurrekontua egin zan lanetarako, baina azken kostuak aise gainditu eban kopuru hori, 100.638 errealetakoa izan zan-eta12<\/sup>Ibid., Zeanuri 0109\/030 sign.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

XIX. gizaldi korapilatsu honetan, goitik behera aldatu zan gaur egungo sakristia eta burualdearen inguruko gainerako gelak gehitu ziran \u2013aitatu dogunez, hainbat leihoren burdineria eta seguruenik horma-atal batzuk barriro aprobetxatu baziran be\u2013. Baina agirietan horren inguruan jasotako argibideak ez dira bape zehatzak eta ez da erraza barriak esku-hartze zehatzakaz lotzea. Dakigunez, 1865an Bengoecheak \u201cun cuarto en el p\u00f3rtico de la iglesia\u2026\u201d pentsatzen ziharduan, \u201cen reemplazo del que antes exist\u00eda (pero) de mayores dimensiones y se destino \u00e1 comulgatorio\u201d, 865,5 erreal inguruko kostuaz. Hamarkada biren buruan, 1886an, lanak egin ziran jaunartzeko leku horretan, 10.000 errealetik gorako kostuagaz13<\/sup>Ibid., Zeanuri 0107\/024 sign. AHEB-BEHA, Andra Mariaren Zeruratzea parrokia, Zeanuri, Kontuen liburua, 1862-1927, 7837\/002-00 sign.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

XX. gizaldian, 1913an, koruaren hegalari eta barandari eusten deutson moldura nabarmena gehitu zan. Handik gitxira, 1919an, sutea izan zan tenpluan eta, horren ondorioz, urte bi baino gehiago emon ebazan itxita \u2013barriro be, San Isidro izan zan ordezko tenplua\u2013, eta lanak egin ziran gangan eta torrean; orduan jarri ziran iparraldeko leihoak eta seguruenik burualdearen inguruko gela-multzokoek zorrotz-forma hartu eben14<\/sup>Ibid.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

Eta egiturak, arazoak emoten jarraitu eban. 1935ean, lan barriak egin ebezan, Pedro de Asua eleizbarrutiko arkitektoaren zuzendaritzapean, \u201cpara afianzar la b\u00f3veda [del primer tramo] resentida, a consecuencia de un arco rebajado\u201d [55]<\/a>. Kostua, 13.921,22 pezetatakoa izan zan15<\/sup>AHEB-BEHA, Andra Mariaren Zeruratzea parrokia, Zeanuri, Askotariko agiriak, 1775\/000-00 sign.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

Arrakalak agertu ziran gangan 1955ean be, baina konponketak kostu txikiagoa izan eban: 3.165 pezeta16<\/sup>Ibid.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

Azkenik, zenbait lan txikiren ostean, 1994an eleiza itxi egin zan, lehenengo eta behin, lursaila sendotzeko eta, ondoren, tenpluaren osoko zaharbarritzea egiteko \u2013burualdeko geletako leiho zorrotz batzuei leihoburuak egitea be\u2013 eta altzariak barritzeko. Lanak 1999ra arte luzatu ziran eta euren kostua 100.000.000 pezetatik gorakoa izan zan17<\/sup>Archivo de Curia del Obispado de Bilbao \u2013 Bilboko Eleizbarrutiko Kuriako Artxiboa. ACOB-KBGA, Lan-txostena Zeanuriko Andra Mariaren Zeruratzea parrokia eleizan egindako konponketei buruz, 1971-1977, D2-0142\/029 sign.; Lan-txostena Zeanuriko Andra Mariaren Zeruratzea tenpluko torre eta teilatuaren konponketari buruz, 1982, D2-0143\/003 sign.; Lan-txostena Zeanuriko Andra Mariaren Zeruratzea tenpluko errefotzu-egitasmoari buruz, 1996, D1-0233\/009 sign.; Lan-txostena Zeanuriko Andra Mariaren Zeruratzea tenpluko errefotzu-egitasmoari buruz, 1996, D1-0234\/001 sign.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

Bada bitxikeria bat tenplu honen biografian, hain zuzen be, behin baino gehiagotan, beronen ordez Zeanuriko erdigunetik hurrago beste bat eraikitzeko aukera aztertu izan dala.<\/p>\n

<\/p>\n

Esan dogu 1866an eleiza itxi egin behar izan ebela guztiz hondatuta egoalako eta kultua jaunartzeko lekura aldatu zala. Baina, lekua txikia zanez, 185 eleiztarrek (auzotar gehienak, familia bakotxeko ordezkari bat zala kontuan hartuta) osotutako batzordeak behin-behineko tenplua eraikitzea erabaki eban, antza danez parrokiatik hurran egoan lursailean. Halanda be, \u201cdisidente\u201d gitxi batzuen taldeak -7 auzotar- beste leku bat aukeratu eben \u201cal lado de sus casas\u201d, gaur egun San Isidro ermita dana eraikiz eta horretarako Gasteizko Gotzaitegiaren onespena jaso eben, sasoi haretan han txertatuta egoalako Bizkaiko lurraldea. Azkenik kultua parrokia eleiza zaharrera bueltatu bazan be, berau zaharbarritu ebenean18<\/sup>AHEB-BEHA, Andra Mariaren Zeruratzea parrokia, Zeanuri, Kontuen liburua, 1862-1927, 7837\/002-00 sign. BFAH-AHFB, Bizkaiko Administrazinoa, Udal erregimena eta urigintza, AR00127\/008 sign.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

<\/p>\n

Beranduago, 1919ko sutearen ostean, Gasteizko gotzainak izendatutako batzordeak Ignacio Rotaeche ingeniari, Bilboko bizilagun izanda Zeanurin denporaldi luzeak igarotzen ebazanari, \u201cconstrucci\u00f3n, emplazamiento, etc., de una nueva parroquia\u201d19<\/sup>AHEB-BEHA, Andra Mariaren Zeruratzea parrokia, Zeanuri, Askotariko agiriak, 1775\/000-00 sign.<\/span><\/span><\/span> dalakoari buruzko txostena agindu eutson.<\/p>\n

<\/p>\n

Rotaechek, eskatu jakonetik harago joan eta, 1921eko apirilean, tenplu barriarentzako egitasmo osoa aurkeztu eban, planoak barru [56]<\/a> [57]<\/a> [58]<\/a> [59]<\/a> [60]<\/a> [61]<\/a>. Bere proposamenak eleiza zaharraren eredua errepikatu eban neurri handi baten: hiru nabe mailakatu, lau atal gehi burualdea -kasu honetan lau angelukoa, ez zortzi aldekoa- eta kaperak kurutzadura erara bigarren atalean. Baina, osagai barriak be sartu ebazan, esate baterako, tribunak alboetako nabeen gainean, erdiko nabera erdi-puntuko arku-bikoteen bidez ataraz. Tribuna honeek Bilboko Jesusen Bihotza (\u201cEgoitza\u201d) eta Mendiko San Jose tenpluetakoen oso antzekoak dira eta Rotaechek beren-beregi aitatu ebazan bere txosten erantsian. Torrearen kokapena be aldatu eban, ertz batera lekualdatuz. Estilo neoerromanikoa aukeratu eban, estetikoki egokia eta, aldi berean, merkea bere \u201csobriedad de decoraci\u00f3n y sencillez\u201d. Aurrekontua 225.568,50 pezetatakoa izan zan -kopuru esanguratsua sasoirako.<\/p>\n

<\/p>\n

Bitxia bada be, eta bere azterlanean aitatu ez baeban be, bigarren aukera eskaini eban oinplanorako [62]<\/a>, sei atal eta atal zuzena eban burualdeagaz.<\/p>\n

<\/p>\n

Baina egitasmo biotako batek be ez eban aurrera egin.<\/p>\n

<\/p>\n

Zeanuriko Andra Mari eleiza tenplu handia da, duintasun nabarmenaz burututakoa. Bere hiru nabe eta nerbiodun gangakaz, eraikuntza ahaltsua da, batez be eleiztar-kopuru handirik ez dauan udalerria izanda. Gainera, goresgarria da zenbait osagai gotiko-errenazentisten iraupena (eskailera biribila, sarbideak, gangen zenbait nerbio) edo imitazinoa (beheko ataletako gangak), holan bizkaitar arkitekturaren molde tradizionalistakaz lotuz.<\/p>\n

<\/p>\n

Beharbada, bolumena lar zapal edo etzana da, teilatu ugariek -multzoa, eleizpea, gela osagarriak- areagotu egiten dabelarik itxura hori. Bere aldetik, torrea oso trinkoa da, baina, zalantza barik, aldaparen gainean horma-bularrarena egiten daualako.<\/p>\n

[\/et_pb_text][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_code disabled_on=”off|off|off” _builder_version=”4.27.6″ _module_preset=”default” locked=”off” global_colors_info=”{}”]