{"id":9263,"date":"2024-01-24T14:00:39","date_gmt":"2024-01-24T13:00:39","guid":{"rendered":"https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/monumento\/andra-mariaren-ermitea-ugao-miraballes\/"},"modified":"2025-02-20T11:20:30","modified_gmt":"2025-02-20T10:20:30","slug":"udarriagako-andra-mariaren-ermitea-ugao-miraballes","status":"publish","type":"project","link":"https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/eu\/monumentu\/udarriagako-andra-mariaren-ermitea-ugao-miraballes\/","title":{"rendered":"UDARRIAGAKO ANDRA MARIA ERMITA"},"content":{"rendered":"

[et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” background_image=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/wp-content\/uploads\/0-Urdiarraga-UgaoMiraballes.jpg” background_position=”top_center” custom_padding=”20vw||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.24.0″ _module_preset=”default” background_color=”rgba(189,158,89,0.9)” custom_padding=”|4vw||4vw|false|true” border_radii=”off|20px|20px||” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” header_font=”||on||||||” header_text_color=”#FFFFFF” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

ANDRA MARIAREN ERMITA (SANTUTEGIA)<\/strong><\/h1>\n

[\/et_pb_text][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”Nerbioi Garaia” use_icon=”on” font_icon=”||divi||400″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.24.0″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/eu\/nerbioi-garaia\/” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][et_pb_blurb title=”Ugao-Miraballes” use_icon=”on” font_icon=”\||divi||400″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.24.0″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” background_layout=”dark” link_option_url=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/eu\/nerbioi-garaia\/ugao-miraballes\/” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” custom_padding=”0px||0px||true|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row column_structure=”1_3,1_3,1_3″ use_custom_gutter=”on” gutter_width=”2″ disabled_on=”off|off|off” _builder_version=”4.24.0″ _module_preset=”default” background_color=”#000000″ custom_padding=”|4vw||4vw|false|true” border_radii=”off|||20px|20px” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”Laburpena (PDF)” use_icon=”on” font_icon=”i||divi||400″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” header_font_size=”16px” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”https:\/\/catalogomonumentaldiocesisbilbao.com\/wp-content\/uploads\/Udiarragako-Andra-Maria-Ermita-EUS.pdf” link_option_url_new_window=”on” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”Udiarraga 65 (48490)” use_icon=”on” font_icon=”||fa||900″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” header_font_size=”16px” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”https:\/\/maps.app.goo.gl\/ax2MHUyBPtDrWqgo6″ link_option_url_new_window=”on” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_3″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_blurb title=”p.sanbartolome.ugao@bizkeliza.org” use_icon=”on” font_icon=”||fa||900″ icon_color=”#FFFFFF” icon_placement=”left” image_icon_width=”25px” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” header_font=”|600|||||||” header_font_size=”16px” background_layout=”dark” custom_margin=”||10px||false|false” link_option_url=”mailto:p.sanbartolome.ugao@bizkeliza.org” link_option_url_new_window=”on” global_colors_info=”{}”][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=”1″ _builder_version=”4.23.4″ _module_preset=”default” custom_margin=”||||false|false” custom_padding=”||||false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_row _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” header_2_font=”||on||||||” header_2_text_color=”#BD9E59″ global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

Udiarragako Andra Maria Ugao-Miraballeseko Erdi Aroko antxinako uriguneko mustur batean dago kokatuta, eta bertako eleiztarrek debozino handia euki deutsie betitik. Hori dala-ta, bertako ermitea hasierako kokaleku urrunetik eroan eben uribilduko inguruetaraino, gurtzea errazagoa izan eitean.<\/p>\n

Herriaren jaiera horren ondorioz, Eleizea bera onartzeko prest egoanetik harago joiazan mirariak egiten ei ebazan Udiarragako Ama Birjineak. Berbarako, 1791n, ikuskatzaileak honako hauxe adierazo eban horren gainean:<\/p>\n

\u201cSakristian, mirari bat iruditzen dauen margolana dagoala ikusi da, eta Andra Mariak egin ei dau andra bategaz. Margolan hori kasuan kasuko ohiko baimen barik jarri zan erakusgai… ezelako mirariren barri emoten dauen jazoerea zein dan azaldu barik.\u201d<\/p>\n

Hori dala-ta, berehalaxe kentzeko agindu eban1<\/sup>BFAH-AHFB, Udal Atala, Ugao-Miraballeseko Udal Artxiboko Fondoa, Miraballes uribilduko San Bartolome parrokia-eleizako fabrikako maiordomoek 1725-1792. urteen artean aurkeztutako kontuen liburua, sign. 0161\/006.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

Bere titularra udalerriko jagolea da, eta, bere jaiegunean (irailaren 8a, Andra Mariaren Jaiotzea), erlijino zein jai arloko ekitaldi handiak ospatzen ebezan. Euren artean, kofradiakideen bazkari oparoa nabarmentzen zan, eta XIX. mendeko bidaiari batzuek harriduraz eta miresmenez be azaldu eben zelakoa zan2<\/sup>ARREGI AZPEITIA, 1987, 2. liburukia, 221.-223. or. MUGURUTZA, 2019.<\/span><\/span><\/span>. Ha-ta guzti be, aztura eta ohitura hareek apurka-apurka desagertu dira, eta, gaur egun, ia-ia ekitaldi erlijioso batzuei baino ez deutsee eusten; eta, zer esanik ez, kofradiako bazkariari. Era berean, apurka-apurka jaietara gehitu diran beste jarduera laiko batzuk be egiten dira.<\/p>\n

Debozinoaren eta jai-giroaren arloko balio hori albo batera itxita, eraikin nabaria be bada ikuspegi historiko artistikoaren aldetik. Hori dala-ta, 2011n, Udiarragako Andra Mariaren ermitea Kultura Ondare moduan sailkatu eban Eusko Jaurlaritzak Monumentuen kategorian, hain zuzen be3<\/sup>EHAA-BOPV, 7\/2011 DEKRETUA, urtarrilaren 18koa, Bizkaiko Ugao-Miraballeseko Udiarragako Andra Mariaren ermitea Kultura Ondare moduan Monumentuaren kategorian sailkatzekoa.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” custom_padding=”||0px||false|false” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”4_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” header_2_font=”||on||||||” header_2_text_color=”#BD9E59″ global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

ERAIKINA [1]<\/span><\/a><\/strong><\/h2>\n

[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=”3_4,1_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_column type=”3_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” width=”100%” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

Oinplanoa<\/strong> [2]<\/a>\u00a0habearte bakarrekoa da. Hiru tarte eta burualde oktogonala daukaz. Bost hormataleko burualde hori tarteak baizen zabala da, eta kurutzadura-beso moderauak daukaz lehenengo tartean. Ebanjelioaren aldeko besoari sakristia moduan erabilten dan gelatxu modernoa erantsi jako.<\/p>\n

Burualdean, zenbait solairutako eraikina euki eban atxikita. Beheko aldea sakristia moduan erabilten zan; eta goiko aldea, parrokoaren etxe moduan. Dana dala, orain dala urte batzuk eratsi eben, eta, haren ordez, baxuagoa dan beste bat eregi eben, bertan parrokiako era bateko eta besteko bulegoak jarteko.<\/p>\n

Barruko eremua\u00a0[3]<\/a>\u00a0[4]<\/a> garbia baizen argia da, eta oso-oso irisgarria da, tenpluaren tamainua zelakoa dan kontuan hartuta. Gaur egun ia-ia eransketarik ez daukan kanpoko bolumena\u00a0[5]<\/a> barruko egiturearen erakusgarri da erabat.<\/p>\n

Adierazo beharra dago tenpluaren orientazinoa ezohikoa dala, bere ardatz nagusia hegoaldetik iparraldera doalako, fatxada nagusia uribilduko kale historikora begira egon daiten.<\/p>\n

Kanpotik, ondo ikusten da eraikineko aparejua [6]<\/a><\/strong>: harlangaitza oso irregularra da, eta harlanduak dagoz kantoietan, leihoetako markoetan eta ostikoetan nahiz kanpantorrean. Hormen goiko aldean, erlatx ahur-ganbil eskoziarra dago. Beste sasoi baten, kanpoko hormak emokatuta egon ziran, harlangaitzaren apaltasuna ezkutetako. Barruko hormak emokatuta dagoz oraindino, baita egiturazko elementuak be; berbarako, pilastrak eta parpain-arkuak. Gaur egun, barriz, emokadura hori lisoa da, nahi-ta orain dala hamarkada batzuetara arte harlandua inkariotzen zan, eta, burualdean, itxurazko alikatadu eta zeru izartsu\u00a0[7]<\/a> bihurtzen zan.<\/p>\n

Gaur eguneko zorua<\/strong> terrazozkoa da. Ardatzean, haize-larrosea [8] dago marraztuta, eta 1926koa4<\/sup>ACOB-KBGA, 1983ko uiolen ondorioz Ugao-Miraballeseko San Bartolome Apostoluaren parrokiako tenplua zaharbarritzeko eta konpontzeko obrei buruzko espedientea, 1983-1984, sign. D2-0146\/066. <\/span><\/span><\/span>\u00a0da. Presbiterioa habeartea baino goraxeago dago.<\/p>\n

Eraikinaren egiturea erraz-erraz irakurten da barruko aldetik nahiz kanpoko aldetik. Bertan, euskarriak <\/strong>pilastra toskanarrak [9]<\/a> dira, eta oinplanoko tarteak zehazten dabez. Euren gainean, gangea sorrarazoten daben erdi-puntuko parpain-arkuak irulten dira. Burualdean, oinaldean eta besoetako angeluetan, moldurautako mentsulatxu zilindrikoak \u00a0[10]<\/a>\u00a0erabilten dira.<\/p>\n

Kanpoko aldean, ostiko<\/strong> [11]<\/a> batzuek sistema hori finkatzen dabe, eta bigarren zein hirugarren tarteen artean (kareharrizkoak) eta oinaldean (kareharrizkoa eta hareharrizkoa) dagoz atonduta. Sekzino angeluzuzena daukie, euren zokaloa moderaua da eta kiribildun ezpondea daukie goiko aldean teilatuko mailatik hur. Fatxadeagaz lerrotuta dagozan oinaldekoek gogora dakarskuez kuruztokietako alboetan agertu ohi diranak. Hemen, barriz, tamainu monumentalagoa daukie. Gainera, hamarkada batzuk lehenago Juan Bautista de Ybarrak Zeberioko Ermitabarrin egin ebazanen kopia dira.<\/p>\n

Gangek<\/strong>\u00a0[12]<\/a> lunetak daukiez, eta, burualdean [13]<\/a>, ertzak dira nagusi, nahi-ta euren ahurtasunagaitik ia-ia trenkatuen urtenbidea dala emoten dauen.<\/p>\n

Teilatua<\/strong> [14]<\/a> isurialde bikoa da, eta aurreko isurialde triangeluarra dauka habeartean. Gainera, bost isuri be badagoz burualdean. Besoetan, ostera, isurialde batekoa da, teilapea izango balitz lez.<\/p>\n

Argitasuna leihoetatik<\/strong> [15]<\/a> sartzen da. Leihoburuak daukiez, eta modu simetrikoan dagoz edegita albo bietan, burualdeko hormatal artezetan, tarte guztietan eta kurutzadurako besoetan. Ia-ia lanpradura barik, eskartzanoak dira barruko aldean [16]<\/a>.<\/p>\n

Oinaldeko [17]<\/a> fatxadearen beheko aldean, leihoburudun beste leiho bi dagoz, eta lehen azaldutakoen antzekoak dira, baina txikiagoak dira, euren azpadurak plaka lisozkoak dira eta zoko handiagoa daukie barruko aldean [18]<\/a> [19]<\/a>. Burdinak uztaidunak dira, eta ia-ia marraztuta ez dagoan burutxea dauka. Sartaldeko alde horretan bertan, goian, bozeldun ingerada daukan idi-begiaren eta laprandura ahur-ganbilaren bidez edegiten da. Erdiko uztaian\u00a0[20]<\/a> alkartzen diran uztaidun hagen bitartez zarratzen da.<\/p>\n

Tenplurako sarrereak<\/strong> igarobide bi daukaz. Epistolearen aldean dagoana [21]<\/a>, bigarren tartekoa, ez da ia-ia erabilten. Zabala da, eta dobeladun ateburua dauka. Ia-ia igarten ez diran ertz-belarritxu batzuk marrazten dauzan plaka lisoa dauka inguruan marko moduan, eta tunel eskartzano txaranbeldua dauka, baina ateburuan [22]<\/a>, batez be.<\/p>\n

Sarrera edegigarriak [23]<\/a>\u00a0[24]<\/a>, oinaldekoak, antzeko eraketea dauka, baina handixeagoa da. Oinaldeko fatxadan\u00a0[17]<\/a>, protagonismo handieneko aldea dago kokatuta, Ugao-Miraballes uribilduko erdialderantz begira dagoana dala kontuan hartu ezkero.<\/p>\n

Fatxada<\/strong> hori angeluzuzena da, eta, inguruan, urtengune moderauko pilastra toskanarrak daukaz marko moduan. Euren gainean, listelak zein zirimara daukazan taulamendua dago zeharretara, eta, horren guztiaren goiko aldean, kanpantorrea dago.<\/p>\n

Korua<\/strong> [25]<\/a> oinaldean dago, atzeko tarteko luzera eta zabalera osoan. Frontea hiru sekzinokoa da, eta erdikoa alboetakoak baino handiagoa da. Erdikoak arku karpanela dauka; eta alboetakoek, erdi-puntukoa. Kapitel toskanarren bidez fazeutatako zutabe lodietan dagoz zurkaiztuta; eta, hormetarantz, borlen\u00a0[26]<\/a> bidez apaindutako plaka ebagiko mentsula bietan. Apaingarri hori, gainera, fatxadearen goiko aldean be agertzen da, kanpaietako baoen azpian.<\/p>\n

Zorua egurrezkoa da, eta, bertan sartzeko, egurrezkoa klaustro-eskailerea dago sartaldean. Era berean, kareleko [27]<\/a> haga torneauak be egurrezkoak dira, XIX. gizaldian berriz kokatuak.<\/p>\n

Gaur eguneko sakristia<\/strong> [28]<\/a> gela angeluzuzen txikia da. Leihoburudun oraintsuko leihoan zehar sartzen da argitasuna, eta ebanjelioaren aldeko besoagaz dago komunikauta mueta bereko sarbidean [29]<\/a> zehar. Eremu horretan, kanpoko erlatx eskoziarra baino ez da nabarmentzeko modukoa, eta eraikineko orokorra [30]<\/a> lakoa da.<\/p>\n

Burualdera atxikita egoan beste sakristia bat egon zan, eta, bertara ailegetako, ateburudun atea egoan burualdeko epistolearen alakan [31]<\/a>. Gaur egun, barriz, parrokiako bulego modernoetarako igarobidea da (ebanjeliora edegitako beste ate bat izango balitz lez).<\/p>\n

Kanpantorrea<\/strong>\u00a0[32]<\/a>\u00a0ibilbide bihurgunetsua eta musturretan balaustredun pinakuluak daukazan kareletik abietan da. Kanpaiak lekuratzeko erdi-puntuko bao bi eta bat daukiezan gorputz bitan dago atonduta. Bertako karelek plaka ebagiak daukiez apaingarri, eta pilastra lisoak daukiez albo banatan. Maila bien arteko loturea musturretako pinakulu barrien bidez moldurautako taulamendua da. Horren guztiaren goiko aldean, frontoi triangeluarra dago, burdinazko kurutze, haize-orratz eta guzti.<\/p>\n

Elementu horren dinamismo orokorra are gehiago areagotzen da horma-bularretako kiribildun xaflen beheranzko erritmo bihurgunetsu arinaren bidez. Horren ondorioz, oso soslai mobidua sortzen da, eta espiritu barroko nabaria dauka, baita protagonismo handia be.<\/p>\n

Udiarragako Andra Mariaren santutegia izen bereko mendiko kortabaso baten erdi-erdian egoan jatorrian, \u201ceremu hutsean eta uribildu honetatik nahikoa urrun\u201d, hain zuzen be. 2014an, bere aztarnak topau eta indusi ziran, eta 11 x 22 m inguruko tenpluaren oinplanoa agertu zan. Bere hormak 1,10-1,20 m-koak ziran, eta hiru hormataleko burualde alakatua eukan, baita oinaldean kokatutako eleizpea be [33]<\/a>\u00a0[34]<\/a>. Haberik, zutaberik edo kanpoko ostikorik ez eukanez, emoten dau ermitetako ohiko estalgia eukiko ebala: begi bistan egoan egurrezko egitura bakuna5<\/sup>SAGARDUY, 2015, 247.-248. or. ONDARTEZ, 2014. MART\u00cdN, 2014.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

Edozelan be, ohikoa baino eraikin handiagoa da edozelako urigunetik urrun egoan eremu hutsean kokatutako ermitea izateko. Halanda ze, argi daukagu haren gurtzea oso garrantzitsua zana.<\/p>\n

Cifuentes Pazosek eta Larrea Beobidek6<\/sup>CIFUENTES PAZOS eta LARREA BEOBIDE, 1990. CIFUENTES PAZOS, 1993, 164.-168. or.<\/span><\/span><\/span>. Udiarragako jatorrizko ermita haren biografia egin dabe. Dana dala, gehiago dakigu bertako altzariei buruz bere arkitektureari buruz baino.<\/p>\n

Bere arkitektureari jagokonez, esan geinke, 1680an gaur eguneko erretaulea eregi zanean, presbiterioko zorua eta harmailak be zaharbarritu ebezala. Horrezaz gainera, adreiluak jarri ziran habearte osoan, saieteradun sabaileihoak itsutu ziran, eta leiho bat edegi zan hegoaldera begira, baita \u201cgardenki moduan erabili gurean Andra Mariaren atzetik jarritako harri landuzko beste leiho konkortu bat\u2026\u201d be. Orduantxe, \u201ckanpantorre barria…\u201d egin zan \u201cleiho zaharraren gainean\u201d (kanpai-hormea izango zan seguruenik), eta enkatxoa egin zan eleizpean \u201cteila-koskoak eukiezan erriberako harri txikien\u201d bitartez (hau da, betegarridun errekarriak eta marrazkiak osotzen ebezan teila-zatiak). Ugao-Miraballeseko bizilagunak ziran7<\/sup>Ibid.<\/span><\/span><\/span>.\u00a0Juan de Larrea Urtecha maisu harginak eta Juan de Elejaldek 6.800 errealean errematau ebezan obrak.<\/p>\n

Ostean, proiektu bati buruzko datua baino ez dogu topau, eta, inoiz gauzatu ez bazan be, bere tipologiagaitik interesgarria dala uste dogu: 1747an, Ram\u00f3n de Villal\u00f3n margotzaile bilbotarrak tenplua margotzeko proiektua egin eban. Emoten dau kalidade handiko pintura apaingarriak erabilteko asmoa eukala, proposamena garestiegia izateagaitik bota ebelako atzera, nahi-ta Udiarragako ermiteak inoiz diru-faltarik euki ez eban8<\/sup>Ibid<\/em>., 165. or.<\/span><\/span><\/span>.\u00a0Beharbada, erretaulea lekuratzeko moduko pabiloia egin gura izan eban Villal\u00f3nek, Etxanon edo Gorozikan ikusten dogun lakoa.<\/p>\n

Dana dala, 1775ean, tenplu ospetsu ha oso egoera txarrean egoan. Hori dala-ta, eraistea erabagi eben, leku berean beste barri bat eregiteko asmotan, Antonio de A\u00f1\u00edbarrok egindako trazearen arabera. Izan be, bera izan zan obrearen errematea eroan ebana.<\/p>\n

Edozelan be, oso urrun eta eremu hutsean egoanez eta, horrezaz gainera, jai-ospakizun jentetsuen ondorioz \u201cJainkoaren inguruko desohore zein irain larriak eta justizien arloko errespetu-faltak\u201d sortzen ziranez, ermitea hurrago eta kontrolpean egoan leku erosoagora lekualdatzea erabagi eban kabildoak: Ugao-Miraballes uribildura bertara, ordura arte Kristoren ermitearen kokagunea izandako lekura, hain zuzen be. Horrezaz gainera, edegi barri eben Urdu\u00f1arako bide barriaren bazterrean kokatuta egoanez, eleiztar gehiago hurreratuko ziran, eta, horren ondorioz, diru-sarrera gehiago lortuko ebezan. Era berean, lekualdaketa horrek Zeberioko eleizate mugakideagaz eukiezan gatazkak amaitzea be baeukan helburu, ermitearen gaineko jurisdikzinoa erreklametan ebalako.<\/p>\n

Gero, A\u00f1\u00edbarrok obrearen betearazpena bertan behera itxi ebanez, errematea egin behar izan zan barriro. Juan de Iturburu polifazetikoak sinatutako traza barriak egin ziran, eta aurrekontua nahikoa handia izan zan: 70.000 erreal. Harritzekoa bada be, trazatzaileak aurreko ermitearen neurriak errepetidu ebazan ia-ia.<\/p>\n

Obrearen enkantea 1778ra arte atzeratu zan, aurretiaz jagokon txostena egin behar izan zalako, besteak beste, antxinako ermitearen lekuan Ama Birjinearen agerraldiei buruzko ezelako albistarik ez egoala eta, horren ondorioz, eraikina lekualdatzeko eragozpenik ez egoala ziurtatzeko. Zenarrutzako (Ziortza-Bolibar) bizilaguna zan Mart\u00edn de Zabalak eroan eban errematea, 65.500 errealeko beheranzko eskaintzea egin ostean.<\/p>\n

Bilboko Pedro de Aldanak eta Durangoko Sim\u00f3n de Insaurbek obrea egiten lagundu eutsien. Iturburuk perituaren txostena egin eban 1779ko abenduan, eta, bertan, honako hauxe nabarmendu eban: akabera ona; aurrekontua txikia izan arren, erabilitako materialen aberastasuna; eta obran ezarritako hobekuntzak (oinaldeko idi-begia, teilatuetako uren kanalizazinoa eta arotz-beharrak nahiz igeltseru-beharrak). Hori dala-ta, obrearen kostuari 1.415 erreal gehitzea proponidu eban, eta kabildoak onartu egin eban.<\/p>\n

Hurrengo urtean, 1780an, Ama Birjinearen irudia tronuratu zan erretaulan, eta amaitutzat emon zan ermitea9<\/sup>CIFUENTES PAZOS eta LARREA BEOBIDE, 1991, 11.-15.. or. CIFUENTES PAZOS, 1993, 168.-172. or. BARRIO LOZA, sf 1.<\/span><\/span><\/span>.<\/p>\n

Harrezkero, ia-ia ez da zaharbarrikuntza handirik egin tenpluan. Beharbada, XIX. mendekoa dala emoten dauen koruko balaustrearen barriztapena da handiena, baita 1926an aldatutako zorua be.<\/p>\n

Udiarragako Andra Maria ermita-santutegi garrantzitsua da. Tamainu nabaria dauka, eta tenplu parrokiala dala esan leiteke. Barruko harginlana bat dator XVIII. mendeko arkitektura bizkaitarraren berezko zehaztasunagaz. Kanpoko aldean, fatxadan, eraikinean gehienbat jentaurrean dagoan aldean, ostera, barrokoko espiritu mobidua dago agiri-agirian, eta kanpantorrean nagusi da, ezelako zalantza barik.<\/p>\n

[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” text_font=”||on||||||” text_font_size=”14px” custom_margin=”1px||6px||false|false” custom_padding=”1vw||0px||false|false” border_width_top=”1px” locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

1. BFAH-AHFB, Udal Atala, Ugao-Miraballeseko Udal Artxiboko Fondoa, Miraballes uribilduko San Bartolome parrokia-eleizako fabrikako maiordomoek 1725-1792. urteen artean aurkeztutako kontuen liburua, sign. 0161\/006.<\/em><\/p>\n

[\/et_pb_text][et_pb_toggle title=”CIFUENTES PAZOS, 1993, 172. or.” closed_toggle_background_color=”RGBA(255,255,255,0)” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” title_font=”Open Sans||on||||||” title_font_size=”14px” body_font_size=”14px” custom_margin=”0px||6px||false|false” custom_padding=”1vw|0px|0px|0px|false|true” border_width_all=”0px” border_color_top=”#000000″ global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

CIFUENTES PAZOS, Jos\u00e9 Manuel. Ugao-Miraballes. Azterketa historiko-artistikoa<\/em>. Bilbao: Bizkaiko Foru Aldundia, 1993. (Bizkaiko herrien monografiak <\/em>bilduma).<\/p>\n

[\/et_pb_toggle][et_pb_toggle title=”2. ARREGI AZPEITIA, 1987, 2. liburukia, 221.-223. or.” closed_toggle_background_color=”RGBA(255,255,255,0)” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” title_font=”Open Sans||on||||||” title_font_size=”14px” body_font_size=”14px” custom_margin=”0px||6px||false|false” custom_padding=”1vw|0px|0px|0px|false|true” border_width_all=”0px” border_color_top=”#000000″ global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

ARREGI AZPEITIA, Gurutzi. Ermitas de Bizkaia<\/em>. Bilbao: Diputaci\u00f3n Foral de Bizkaia \/ Instituto Labayru, 1987, lib. 3<\/p>\n

[\/et_pb_toggle][et_pb_toggle title=”MUGURUTZA, 2019.” closed_toggle_background_color=”RGBA(255,255,255,0)” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” title_font=”Open Sans||on||||||” title_font_size=”14px” body_font_size=”14px” custom_margin=”0px||6px||false|false” custom_padding=”1vw|0px|0px|0px|false|true” border_width_all=”0px” border_color_top=”#000000″ global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

MUGURUTZA, F\u00e9lix. \u201cA los de Ugao se les fue la olla\u201d. In El arca de no s\u00e9<\/em>. https:\/\/blogs.deia.eus\/arca-de-no-se\/2019\/09\/04\/a-los-de-ugao-se-les-fue-la-olla\/<\/a> (2024-3-6an kontsultatua).<\/p>\n

[\/et_pb_toggle][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” text_font=”||on||||||” text_font_size=”14px” custom_margin=”1px||6px||false|false” custom_padding=”1vw||0px||false|false” locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

3. EHAA-BOPV, 7\/2011 DEKRETUA, urtarrilaren 18koa, Bizkaiko Ugao-Miraballeseko Udiarragako Andra Mariaren ermitea Kultura Ondare moduan Monumentuaren kategorian sailkatzekoa.<\/em><\/p>\n

[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” text_font=”||on||||||” text_font_size=”14px” custom_margin=”1px||6px||false|false” custom_padding=”1vw||0px||false|false” locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

4. ACOB-KBGA, 1983ko uiolen ondorioz Ugao-Miraballeseko San Bartolome Apostoluaren parrokiako tenplua zaharbarritzeko eta konpontzeko obrei buruzko espedientea, 1983-1984, sign. D2-0146\/066. <\/em><\/p>\n

[\/et_pb_text][et_pb_toggle title=”SAGARDUY, 2015, 247.-248. or.” closed_toggle_background_color=”RGBA(255,255,255,0)” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” title_font=”Open Sans||on||||||” title_font_size=”14px” body_font_size=”14px” custom_margin=”0px||6px||false|false” custom_padding=”1vw|0px|0px|0px|false|true” border_width_all=”0px” border_color_top=”#000000″ global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

SAGARDUY, M\u00aa Jos\u00e9. \u201cErmita de Nuestra Sen\u0303ora de Udiarraga\u201d. In Arkeoikuska 2014. Arkeologi ikerketa \/ Investigaci\u00f3n arqueol\u00f3gica<\/em>. Vitoria-Gasteiz: Eusko Jaurlaritza \u2013 Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Saila \/ Gobierno Vasco \u2013 Departamento de Educaci\u00f3n, Pol\u00edtica Ling\u00fc\u00edstica y Cultura \u2013 Direcci\u00f3n de Patrimonio Cultural, 2015, 247.-248. or.\u00a0 Eskuragarri hemen https:\/\/www.euskadi.eus\/publicaciones-patrimonio-cultural\/web01-a2kulonz\/es\/<\/a><\/p>\n

[\/et_pb_toggle][et_pb_toggle title=”ONDARTEZ, 2014.” closed_toggle_background_color=”RGBA(255,255,255,0)” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” title_font=”Open Sans||on||||||” title_font_size=”14px” body_font_size=”14px” custom_margin=”0px||6px||false|false” custom_padding=”1vw|0px|0px|0px|false|true” border_width_all=”0px” border_color_top=”#000000″ global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

ONDARTEZ. \u201cErmita Nuestra Se\u00f1ora de Udiarraga\u201d. In https:\/\/ondartez.es\/portfolio\/ermita-nuestra-senora-de-udiarraga\/<\/a> (2024-3-6an kontsultatua).<\/p>\n

[\/et_pb_toggle][et_pb_toggle title=”MART\u00cdN, 2014.” closed_toggle_background_color=”RGBA(255,255,255,0)” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” title_font=”Open Sans||on||||||” title_font_size=”14px” body_font_size=”14px” custom_margin=”0px||6px||false|false” custom_padding=”1vw|0px|0px|0px|false|true” border_width_all=”0px” border_color_top=”#000000″ global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

MART\u00cdN, Susana. \u201cDescubren en Ugao restos del santuario de Udiarraga\u201d. In Deia<\/em>, 2014-10-8. Hementxe dago eskuragarri: https:\/\/www.deia.eus\/bizkaia\/2014\/10\/08\/descubren-ugao-restos-santuario-udiarraga-5189858.html<\/a><\/p>\n

[\/et_pb_toggle][et_pb_toggle title=”6. CIFUENTES PAZOS eta LARREA BEOBIDE, 1990.” closed_toggle_background_color=”RGBA(255,255,255,0)” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” title_font=”Open Sans||on||||||” title_font_size=”14px” body_font_size=”14px” custom_margin=”0px||6px||false|false” custom_padding=”1vw|0px|0px|0px|false|true” border_width_all=”0px” border_color_top=”#000000″ global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

CIFUENTES PAZOS, Jos\u00e9 Manuel, eta LARREA BEOBIDE, \u00c1ngel. El Santuario de Nuestra Se\u00f1ora de Udiarraga<\/em>. Bilbao: Bilbao Bizkaia Kutxa, 1990.<\/p>\n

[\/et_pb_toggle][et_pb_toggle title=”CIFUENTES PAZOS, 1993, 164.-168. or.” closed_toggle_background_color=”RGBA(255,255,255,0)” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” title_font=”Open Sans||on||||||” title_font_size=”14px” body_font_size=”14px” custom_margin=”0px||6px||false|false” custom_padding=”1vw|0px|0px|0px|false|true” border_width_all=”0px” border_color_top=”#000000″ global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

CIFUENTES PAZOS, Jos\u00e9 Manuel. Ugao-Miraballes. Azterketa historiko-artistikoa<\/em>. Bilbao: Bizkaiko Foru Aldundia, 1993. (Bizkaiko herrien monografiak <\/em>bilduma).<\/p>\n

[\/et_pb_toggle][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” text_font=”||on||||||” text_font_size=”14px” custom_margin=”1px||6px||false|false” custom_padding=”1vw||0px||false|false” locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

7. Ibid.<\/em><\/p>\n

[\/et_pb_text][et_pb_text _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” text_font=”||on||||||” text_font_size=”14px” custom_margin=”1px||6px||false|false” custom_padding=”1vw||0px||false|false” locked=”off” global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

8. IIbid., 165. or.<\/em><\/p>\n

[\/et_pb_text][et_pb_toggle title=”9. CIFUENTES PAZOS eta LARREA BEOBIDE, 1991, 11.-15.. or.” closed_toggle_background_color=”RGBA(255,255,255,0)” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” title_font=”Open Sans||on||||||” title_font_size=”14px” body_font_size=”14px” custom_margin=”0px||6px||false|false” custom_padding=”1vw|0px|0px|0px|false|true” border_width_all=”0px” border_color_top=”#000000″ global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

CIFUENTES PAZOS, Jos\u00e9 Manuel, eta LARREA BEOBIDE, \u00c1ngel. El Santuario de Nuestra Se\u00f1ora de Udiarraga<\/em>. Bilbao: Bilbao Bizkaia Kutxa, 1990.<\/p>\n

[\/et_pb_toggle][et_pb_toggle title=”CIFUENTES PAZOS, 1993, 168.-172. or.” closed_toggle_background_color=”RGBA(255,255,255,0)” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” title_font=”Open Sans||on||||||” title_font_size=”14px” body_font_size=”14px” custom_margin=”0px||6px||false|false” custom_padding=”1vw|0px|0px|0px|false|true” border_width_all=”0px” border_color_top=”#000000″ global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

CIFUENTES PAZOS, Jos\u00e9 Manuel. Ugao-Miraballes. Azterketa historiko-artistikoa<\/em>. Bilbao: Bizkaiko Foru Aldundia, 1993. (Bizkaiko herrien monografiak <\/em>bilduma).<\/p>\n

[\/et_pb_toggle][et_pb_toggle title=”BARRIO LOZA, sf 1.” closed_toggle_background_color=”RGBA(255,255,255,0)” _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” title_font=”Open Sans||on||||||” title_font_size=”14px” body_font_size=”14px” custom_margin=”0px||6px||false|false” custom_padding=”1vw|0px|0px|0px|false|true” border_width_all=”0px” border_color_top=”#000000″ global_colors_info=”{}”]<\/p>\n

BARRIO LOZA, Jos\u00e9 \u00c1ngel. \u201cSantuario de Nuestra Sen\u0303ora de Udiarraga (Ugao\u2013Miraballes)\u201d. Bilbao: Departamento de Cultura de la Diputaci\u00f3n Foral de Bizkaia, sf 1. (Colecci\u00f3n Patrimonio Hist\u00f3rico de Bizkaia<\/em>). Disponible en https:\/\/www.bizkaia.eus\/kultura\/ondarea_bizkaia\/pdf\/ondare\/109%20c.pdf?hash=a02c171caa4eafe6e27d2275f7c85b72<\/a><\/p>\n

[\/et_pb_toggle][\/et_pb_column][et_pb_column type=”1_4″ _builder_version=”4.18.0″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”][et_pb_code _builder_version=”4.27.4″ _module_preset=”default” global_colors_info=”{}”]