OBAKO SAN JOAN ETA SAN ANTOLIN ERMITA

Ermita honek oinplano [2] errektangularra dauka, nabe bakarekoa hiru atal eta burualde zuzenagaz [3]; honek sakristia dauka atxikita eta, honen gainean, epistolaren aldean, etxebizitza dago [4]. Korua dauka oinaldean eta inguruko eleizpea. Oraingo bolatokia dauka burualdeari atxikita [5], erdiko nabeagazko perpendikularrean, tenpluaren bolumen orokorra nabarmen aldatuz.

Egitura, horma-harri irregularrekoa da [6] eta harlanduz sendotuta dagoz izkinak eta sarbidea [7]. Altara atzean, hiru horma-hobi zulatu dira arku okertuan irudiak hartzeko [8].

Zoladura, oholtza da [9] bankuen azpian, erdiko korridorean izan ezik, lauzatuta dago-eta [10]. Altara-aldea maila baten altxatzen da [11].

Hiru isurialdeko estalkia dauka [12], hiru zertxaren gainean jarritako eta barrualdetik oraingo oholtzaz estalitako egurrezko egituragaz [13].

Barrualdera garoazan sarbidea tenpluaren oinaldean irekitako bost dobeladun arku okertuaren bidez da [14]. Kanpai-hormaraino, aurrealde honen erdiko ardatz osoa hartzen dauan kareharrizko portadan urratzen da; honako hau oso ondo eskuairatutako harlanduz landuta dago eta horma baino apur bat aurrerako [15]. Albo banatan, urbedeinkatu-ontzi erdi-oboideak [16] [17]; kikaran gailoi handiak dabez eta errematatzeko kurutzea Golgotaren gainean grabatuta.

Altara-aldean, iparraldera, beste sarbide bat dago [18], gaur egun hormatuta eta kutxa bi gordetzeko erabiltzen dana. Buruduna da eta ingurua harlandu handiz apainduta dauka.

Iparraldeko eta hegoaldeko hormetan aurrez aurre dagozan eta adreiluzko leiho-burua daben hirunaka hutsarte okertutik sartzen da argi naturala [19]. Hegoaldekoak, luzeagoak dira [20], eta ebanjelioaren aldekoak, zapalak, seguruenik eleizpea berregin zanean aldatu egin ziranak. Burualdean hegoaldera zabaldutako leihoa hormatuta dago. Koruaren parean, beste hutsarte bat dago, buruduna eta txikia [21].

Korua goian dago nabearen oinaldean [22]. Egurrezko osagaia da, aurrealdeko zeharragaren gainean, eta karela dauka [23], hau be egurrezkoa eta oraingoa. Egurrezko eskailerak [24] garoaz klaustrora.

Sakristia dauka tenpluaren burualdeari atxikita [25], eta epistolaren horman urratuta jatsitako arkua dauan hutsartetik igaro gaitekez bertara [26]. Hegoaldera urratutako jatsitako hutsartetik sartzen da argia [27].

Kanpai-horma dauka goihabearen gainean, tenpluaren oinaldean [28]. Kareharrizko harlanduzkoa da, erdi-puntuko hutsarte bakarragaz kanpaia hartzeko [29] eta frontoiagaz; ertzetan, boladun pinakulu txikiak dagoz [30] eta errematean, harrizko kurutzea [31].

Ermitan, eleizpea be badago [32]; jatorrian ermitaren inguru osoa hartuko eban, baina gaur egun, moztuta dago bolatokia jarri ahal izateko. Eremu arkupetu hau isurialde bakarreko teilatuaz estalita dago [33], ermitaren horman mentsulen gainean eta kanpoaldera hormarrizko horma altuan bermatzen diran egurrezko oinarri zuzenen gainean dagoan teilatuaz [34]. Epistolaren aldean aldatuta dago, altuera gehiago emoteko, orain erabiltzen ez diran eta bistan dagozan mentsulek [35] agertzen daben lez. Antza danez, barrikuntza honek hutsarteetan be eragin eban. Oinaldean, itxita dago zati baten [36]. Zoladura, harlauzazkoa da [37] eta mendebaldean, hormari atxikitako harrizko bankua dauka.

Obako San Joan eta San Antolin ermita hainbat barritze izan dauan tenplu barrokoa da. Horreen eraginez, asko aldatu izan da jatorrizko itxura. Holan, agirietan jasota dagoanez, 1914an 1,20 m. altxatu zan teilatua, teilatu-kutxilo bi burdinazko tirantedun beste ireki biz aldatuz. Gainera, sakristia barria eraiki eta ganga oholaz estali zan. Carlos Ausmendik egin ebazan lanak eta 4.377 pezeta ordaindu eutsoezan ¹AHEB-BEHA, Dimako San Pedro Apostolua parrokia, Askotariko paperak, 1914, 1887/000-00 sign. .

Zenbait urteren buruan, 1923an, bolatokia eraikitzeko baimena emon zan eta horretarako eleizpea estutu behar izan eben, tenpluaren jatorrizko itxura nabarmen aldatuz²AHEB-BEHA, Dimako San Pedro Apostolua parrokia, Gotzainaren gutuna Jeronimo Bernaola abade lagunkidearei kontzesinoei buruz, 1923-10-26 eta 1924-05-20, 1886/049-00 sign..

Eskultura

San Anton [38] (77 x 25 x 20). Egur polikromatua. Santua zutik dago eta burua arin makurtuta dauka eskuan dauan libururantz. Aurpegierak ohiko ezaugarriak daukaz: begi handiak, bekainak kakotuta, sudur zuzena eta bizar luze eta mardula, guztia eskematiko samar landuta. Adierazpen neurritsua dauka, naturalista baino gehiago, tipologikoa, zelanbaiteko hieratikotasunagaz. Aurpegiaren lanketa eta bolumenen soiltasuna ikusita, nahiko hedatuta dagoan estiloa atzematen jako. Monjearen abituaz jantzita dago, hau bi, tunika eta gainjantziaz, tolestura zabalakaz eta jauskera bertikalagaz, bolumenari dagokionez larregizko konplexutasun barik. Polikromian, tonu baltz eta marroxkak nagusitzen dira, urre-koloreko puntuez txipriztinduta. ‘Tau’ formako makilari heltzen deutso eskumako eskuaz, eta zabalik dagoan liburuari besteagaz. Oinarri osoa sugarrekoa da, “San Antonen sua” dalakoari buruzkoa. Eta garren artetik agertzen da txarrikumea, santuaren ezaugarria. Gotiko berantiarreko irudia, 1520-1530 ingurukoa⁴MUÑIZ PETRALANDA, 2011a, 125, 250 or.; cd. .

San Antolin [39] (109,5 x 32,5 x 29,5). Egur polikromatua. Santu diakonoa dalmatikaz jantzita dago, liburu eta martiritzaren palmondo-hostoa ditu eskuartean. Irudia, trinko eta aurrez aurrekoa da, baina ez erabat zurruna, behealdean kontraposto arina atzeman daitekelako, mobimentua eragiteko asmoagaz, batez be tunikan eta bete tolesturetan. Tunika, garapen bertikaleko tolestura zabaletan jausten da, zelanbaiteko astuntasun eta erregulartasunez. Bere gainean, dalmatika dauka, begietara pisu handia dauana, osagai edergarri bihurtzen daben zizelkatutako litsez apaindutako ertzakaz. Osagaiok ez dabe benetako bizitasunik eragiten, gorputzari nahiko zurrun atxikita dagoz-eta, bolumen itxi eta trinko amarrak eratuz. Aurpegiera gazte eta idealizatua dauka, adierazpen bare eta neurritsua dauka, asaldatze emozional barik. Begirada jasota dauka eta burua arin makurtuta eta horrek bizipen mistiko sakona ez ezik bere barrura begiratzera daroan espiritualtasuna erakutsiko leuke. Ulajeak, ule-sorta ordenatuetan jarrita, lanketa soila, bibrazino eta zehaztasun bakoa, agertzen dau. Orokorrean, pieza hau trantsizino estilistikoko unean kokatzen da. Tradizino klasizistetatik jasotako egituraren gogortasuna eta zurruntasuna atzematen jakoz, baina baita formen biguntze arina be eta naturalismoari arreta gehiago eskeintzen deutso oihalen jauskeran. Oraindik ez dau ez bizitasun beterik ez pathos barroko garaturik; neurritsua da, lekuko ingurura lotutakoa. Horregaitik, seguruenik XVIII. gizaldiaren lehenengo laurdenekoa izango da, XVII. gizaldiko inertzia formalak eta barrokoko barriztapenaren lehenengo zantzuak buztartzen ziran sasoikoa.

Kristo kurutziltzatua [40] (212 x 113 x 23). Egur polikromatua. Inunganen egoan Aitakurutzeko ermitatik, Mañariatik eta Dimatik, etorritakoa da. Besoak zabalik daukaz ia horizontalean eta gorputza ia bota barik, kurba dinamiko nabarmenik eragiten ez dauan beherapen arinagaz. Bertikaltasun eta egonkortasuna dario irudiari, eta gorputzaren zama jaiste kontrolatu lez atzematen da eta ez hainbeste tentsino dramatiko lez. Anatomiari dagokionez, gorputzaren bolumenak apur bat sendotuta dagoz, gorputz-enborra zabala da eta sabelaldea atzeman baino ez da egiten; gorputz-adarrek profil biribila dabe. Lanketa hau, analitikoa baino gehiago trinkoa, naturalismo betetik urrun dago eta XVII. gizaldiko ebazpenen antz handiagoa dauka. Gerripekoak berretsi egiten dau guzti hori. Korapilo nabarmena dau albo baten, eta tolesturak zabalak dira, astunak, bolumetria-loditasunagaz. Ez jako gorputzari atxikitzen eta ez da erritmo arinetan zatikatzen, astuntasun handiz jausten da, irudiaren egitura orokorrean txertatutako ehun-multzoa osotuz. Jantzia bera, berez, eskultura dala izan daiteke eta ohikoa da barroko goiztiar edo ertainekoan, soltura eta bibrazino gehiagoko eredu aurreratuen aurretik. Aurpegiak, apur bat makurtuta, adierazpen neurritsua eta barneratua dauka. Begiak erdi itxita daukaz eta ahoa erdi zabalik, heriotzatik igarotzea irudikatuz, baina larregizko keinuketa barik. Ez dago ez dramatismo sumindurik ez nabarmenkeriarik, hunkiberatasun barrenkoia, ia isila. Ule-sorta zehatzetan, sakontasun handi barik eratutako ulaje eta bizarrak forma-soiltasun horren sentsazinoa baieztatzen dabe. Polikromiak, odol-arrasto argi baina ez landuegiakaz, narrazino-egitekoa betetzen dau, baina efektu naturalista konplexuetan sakondu barik. Osorik hartuta, lanak estilo barroko neurritsua agertzen dau, seguruenik XVII. gizaldi aurreratukoa, erdialdekoa.

Eleizbarrutiko gordailuan gordetako osagaiak (urre-, zidargintza)

Kaliza [43] (23,5 x 14,6 x 10,2). Zidarra bere kolorean. Oinarri biribila, profil konkortua, erlaitz leunagaz eta goiko maila bardinduagaz. Tarteko maila honetan, gehien garatutakoan, grabatutako apainketa soila dago, esate baterako, IHS eta beste zenbait motibo txiki. Heldulekuak, beranez landutako zirrindolan amaitutako zilindro-formako lepoan hasten da, eta bere gainean korapiloa doa, arrautza itxurakoa, berunez landutako hostoen motiboakaz, eta goian kate-itxurako obalo-brodatuak landareakaz. Kopa, leuna da eta kanpai-formako profila dau. Oinarriaren atzealdean, Pieza hau 1570-1580 inguruan landuko eban Martin Arrieta bilbotar zidarginaren puntzoia (MDARIETA) agertzen da.