AZKUENAGAKO SANTIAGO ERMITA

Azkuenagako Santiago ermitak nabe bakarreko oinplano bakarra [2] dauka; barrualdean, atal bitan eta buru-horma zuzeneko burualdea dauka. Multzo nagusiak beranduago eraikitako sakristia atxikita dauka eta oinaldean eratutako eleizpea [3]; hiru isurialdeko teilatuak estaltzen dau multzoa.

Horma-harrizko egitura dauka bistan [4], eta hareharrizko harlandua bakarrik izkinetan [5] eta aurrealde nagusian agertzen da. Barrualdean, horma-aldeak zuriz luzituta dagoz [6], altara-aldean izan ezik, hemen egitura bistan dago-eta [7].

Zoladura, zementuzko plaka da [8]; altara-aldean altxatuta dago, inguru hori zehaztu ahal izateko.

Kanpoko estalkia hiru isurialdekoa da, bitartean, barrualdean, egurrezko egitura isurialde bitara antolatzen da zertxa biren gainean [9]. Nabarmentzekoa da, egurrezko oholtzarako zeruaren erabilera [10], burualdea eta nabearen lehenengo atalaren erdia estaliz; altara-aldeko zatian jatorrizko polikromiak iraun dau [11]. Erdialdean, eguzkia atzeman daiteke oraindik [12] eta izpien artean, santuen irudiak dagoz margotuta [13]. Era berean, lehenengo zertxaren tirantean, marrazkiek be iraun dabe [14].

Sarbidea [15], oinaldeko horman dago, guztiz zabalik eta erregistro biko sareaz [16], haga biribilduna [17] eta erdian atea dauana [18], babestuta. Egur sare hau harrizko hormatxo baxuan finkatzen da, eta ondoan urbedeinkatu-ontzi txikia dago [19], janban latindar kurutzea grabatuta daukala.

Argiztapen naturala aurrealde nagusitik sartzen da [20] eta baita hegoaldeko horman zulatutako burudun leihotik be [21] [22].

Sakristia, oinplano errektangularrekoa, burualdeari atxikitzen jako eta burudun hutsartearen bidez lotzen da altara-aldeagaz [23]. Eremu honek luzitutako horman [24], egurrezko estalkia eta zementuzko zolua daukaz. Barrualdera laprandura handia daukan eta argiari pasatzen izten deutsan hutsartean zabaltzen da [25].

Oinaldean, eleizpea dago [26], eta bere estalkia, isurialde bikoa [27] nabearen jarraipena da. Egurrezko egitura lau oinarri zuzenen gainean zurkaizten da [28], eta honeek, aldi berean, barrualdearen inguruko banku korritua daukan horma-harrizko karelean bermatzen dira. Aurreko beso handi bik sendotzen dabe multzoa [29] eskumako oinarrien artean eta kareharrizko harlandu sendoak hormaren gainean [30]. Eskumako janban idazkun hau irakurri daiteke: “Aº 1849” [31]. Iparralde eta hegoaldean zabaldutako igarobide biren bitartez sartu daiteke eleizpara. Eleizpan, zementuzko zolua dago.

Eleizparen aurrealdean, hormaren gainean, paraleloan dagozan egurrezko zutoin bik osotutako egitura dago eta honen amaieran kanpaia ipintzen da [32].

XVI. gizalditik dagoz agirietan jasota Azkuenagako Santiago ermitaren inguruko barriak. Izan be, Jandonekobe baserriaren inguruan ermita bat egoala esaten zan, hain zuzen be aitatutako baserri horretatik metro gitxira egoanaz ari ziralarik ¹ARREGI AZPEITIA, 1987a, p. 327.. Gaur egungoa, Azkuenaga landan berreraikitzea adostu zan, jatorrizkoa erabat hondatuta egoan-eta.

Lanak, antza danez, eta ermitako eleizpean grabatutako datak agertzen dauanez, 1849an bertan amaituta egozan, hogeta hamar urteren buruan, 1880an, eleizpea handitzea adostu baeben be. 1881ean amaitu eben lana eta 626 errealeko kostua izan eban, baina material batzuk ez ziran ordaindu ezta eleiztarrek doan egin ebezan lanordu batzuk be ²AHEB-BEHA, Parroquia de San Pedro Apóstol de Dima, Papeles Varios, sign. 1887/000-00. .

XX. gizaldian, hainbat hobekuntza izan ditu, esate baterako, teilabarritze-lanak, hormen pintaketak edo zoluak hormigoitzea. Dakigunez, 1984an, beste barriztapen bat izan eban ³ARREGI AZPEITIA, Ibid..

Beste osagai batzuk

Sarbideko sarea [35]. Egurra. Erregistro bitan antolatutako itxitura, barrote biribilduakaz. Hiru kaletan egituratutako garapen horizontala dauka: erdikoa, sarbiderako dana ate soil baten bidez, eta alboetako bi, finkoak, eta goiko atala lanketa beraz. Multzo osoa horma-harrizko idulkiaren gainean eraikita dago. Osagarri bereizgarriena, barrote bertikal biribilduak dira, zilindro-formakoak eta erregulartasunez jarritakoak. Profil soila dabe, zabalgune arin edo uztaiakaz garapenean -ardatz edo balaustre soil erara-, apainketa gehigarri barik. Funtzionaltasuna apainketaren gainetik lehenesten dauan hedatutako arotzeria-lana da, XIX. gizaldiaren erdialdekoa. 1887ko kontuetan, idatzoharra egin zan, pulpituaz gainera, eleizpeko sarrerarako ate bi eskuratu zirala aitatuz ⁴AHEB/BEHA, Parroquia de San Pedro Apóstol de Dima, Papeles Varios, sign. 1887/000-00..

Bankua [36]. Egurra. Konpartimentuetan banatutako besoakaz, tarteko beso-euskarrien bidez bereizitako hainbat “jarlekutan” antolatuta. Formari dagokionez, pieza soil eta funtzionala da, haga bertikalak eta goian zeharraga dituan bizkarralde zuzenagaz, eta okerdura arina daben hanka sendoakaz. Bereizgarriena, beso okertuak dira, pieza jarraitu bakarrean landutakoak eta muturrean kiribil arinagaz. Xehetasun honek emoten deutso gutxieneko dotoretasuna, altzari hau funtzionala da-eta bereziki, eta baserri-inguruetan ohikoa dan ereduari jarraitzen deutso. Hedatutako arotzeria-lana da, helburu estetiko ororen gainetik iraunkortasuna eta funtzionaltasuna bilatzen dauana. Halanda be, beso okertuek eta antolatutako bizkarraldeak eredu jantziagoen ezagutza islatzen dabe, kasu honetan, lekuko testuingurura egokitutako soiltasuna nabarmentzen bada be. XIX. gizaldi aurreratua.