SAN ANTOLIN ERMITA
(Andra Mari parrokiaren jurisdikzinoa)
Arratia
Lemoa | Lemoatxa auzoa
Folletoa
Lemoatxa auzoa z.b., 48330
p.andramari.lemoa@bizkeliza.org
ERAIKINA [1]
San Antolinen omenezko ermita hau oinplano angeluzuzeneko Bizkaiko ermita ezagunetako bat da [2]. Gorputz paralelepipedoa dauka, eta haren aurrean atari bat. Estalgia isuri bikoa da [3].
Hormak [4] harlangatx irregularrekoak dira, eta harlandua dago bao eta izkinetan, bai kanpokaldean bai barrukaldean agerian. Harrizko hiru jarleku ditu [5]. Bi, altarearen alboetan eta burualdeari atxikita; eta beste bat presbiterioaren aurrekaldean, epistolearen hormeari atxikita. Hiru horma-hobi ditu: bi, oin gitxi eginak, presbiterioaren horman, eta beste bat –harrizko idulki txiki bat– iparraldeko ertzean [5].
Zoladurea hareharrizko lauzaz dago eginda [6], eta altarearen eremuan altzauta dago, guneak bereizteko.
Estalgia ageriko egurrezkoa da [7]: goihabezko sistema bat dauka, teilatuaren erdian tirante bategaz sendotuta, eta jabaloi bi dagoz haren muturretan, baita gailurrean beso bana be, pendoloi lodi baten bermatuta. Pendoloia tirantearen gainean dago [8], egurrezko ziri batzuen bidez lotuta [9]. Hasieran esan dan moduan, teilatua isuri bikoa da [10].
Oinaldean dago tenpluan sartzeko bide bakarra [11]: ate dinteldu bat; horren ezkerreko ate-alboan ur bedeinkatuaren ontzia jarteko zulo txiki bat dago [12], sakongune ia hemiesferiko xume bat.
Argia bao bitatik sartzen da. Dintelduak dira, eta sarbidearen alde banatan dagoz, burdin-sare bategaz babestuta [13]. Estalgian, burualdeko tartean, leiho bana zabaldu da oin dala gitxi, bertako argiztapen naturala areagotzeko [7].
Arkupearen gaineko kanpai-hormeak [14] bao bakar bat dauka, eta zementuzko kurutze bat errematean. 1980ko hamarkadan egin eben, estalgia burutzen eban burdinazko kurutzea ordezkatzeko.
Oinaldean ataria dago [15]. Sarbidea babesten dau, eta komunidadea batzeko kanpo-gune bat sortu. Egurrezko egitura bategaz egoan estalduta, baina, gaur egun, hormigoizko bat dago haren ordez, eraikinaren estaldurearen jarraipen lez. Urtengune hori haize-babeslez jarduten daben hegal zabal batzuetan dago bermatuta.
Eraikin honen itxura eta bolumen orokorra bat dator landa-eremuko auzoetako eraikin erlijiosoen ohiko parametroakaz.
Calahorrako eta La Calzadako Gotzaindegiko bisitatzaile nagusi Joseph Francisco de Gandiagak 1764ko ekainaren 13an egindako bisitan, San Antolin ermita hau aztertu eban, Lemoako beste batzukaz batera1 AR.
Dirudienez, Guillermo Azbelo Arestik 1907an berreregi eban ermita [16], and Gerra Zibilean nahiko kaltetuta geratu zan. Gainera, 1978an haren ataria erre zan; hurrengo urtean zaharbarritu eben. Lemoako bizilagunek ermita konpontzen lagundu eben, and 1984rako gaur egungo itxurea eukan2Ibid., 392. or..
ALTZARIAK
Eskulturea
San Antolin [17] (79 x 25 x 22). Egur polikromaua. Eskultureak martiri paleokristau hori irudikatzen dau, arpegi gazteko koroidun gizon lez, tunika eta mantua jantzita. Halanda be, ezaugarri batzuk falta jakoz, segurtasun handiagoagaz identifiketea erraztuko leukienak (martirioaren palmea, makilea edo filakteria). Piezea frontalidade handikoa da, eta bolumena oso modu sintetikoan tratau da. Anatomia ozta-ozta iradokitzen da oihalen azpian, zeinak tolestura luze, zurrun eta tubular samarrak daukiezan. Arpegiak hazbegi eskematizauak daukaz (almendra-formako begiak, sudur zuzena eta aho txikia), baita espresino hieratiko eta neurritsua be. Ulea masa trinko eta simetrikoetan dago antolatuta, hondino be formula gotikoei jarraituz. Eskumako eskua altzauta dago, predikazino-keinu baten, edo, beharbada, palma bati oratuko baleutso lez; ezkerrekoan, barriz, liburu bati eusten deutso. Konposizinoan, oraindokarren, gotiko berantiarreko tradizinoa igarten da, batez be tolesturen bertikaltasunean, zurruntasunean, frontaltasunean eta linealtasunean. Badirudi konserbautako polikromia oso aldatuta dagoala, bernizek, keak eta/edo metatutako zikinkeriak ilunduta. Bestetik, badakigu 1648an 286 erreal ordaindu zirala “Done Jakueren eta San Antolinen bultoak urreztatu eta margotzearen truke”3AHEB-BEHA, Andra Mari parrokia, Lemoa, Kontuen eta bisiten liburua, 1625-1723, 2470/004--00 signaturea.. Gotiko berantiarrekoa, 1520-1530 ingurukoa 4MUÑIZ PETRALANDA, 2011a, p. 277..
San Roque [18] (101 x 30 x 21). Egur polikromaua. Irudian santu erromesa agertzen da, ezagunenetako bat, batez be izurriari eta epidemiei aurre egiteko deitua. Pieza oso herrikoia da, baina, sinplea izan arren, badauka indar espresiborik. San Roque erromesez jantzita dago, Done Jakueren erromes-maskor tradizionalagaz apaindutako kapelu hegal-zabal bat, kapa motz bat eta tunika estu bat jantzita. Irudiak apur bat aurreratuta dauka hanka bat, eta oihala altzetan dau, izterreko zauria erakusteko. Haren oinetan dago kondairaren arabera gaixoaldian, bakartuta egoan bitartean, ogia eroaten eutsan txakurra. Konposizinoa frontala eta bertikala da; zelangura be, mantuaren mobimentuak irudia dinamizau gura dau, tolestura zabal eta diagonalakaz. Arpegia eskematikoki eginda dago: begi oso edegiak, bizar motz geometrizaua eta arpegiera sinplifikaua. Anatomiaren tratamentua landu bakoa da, batez be hanketan eta eskuetan. Horrek iradokitzen dau bigarren mailako tailer batekoa dala. Tailuaren jatorrizko polikromia gehiena galduta dago, eta oso ilunduta, berniz zahartuen, kearen edo zikinkeriaren eraginez. Barrokoa, XVII. mende hasierakoa.
MRV - RCL
María Romano Vallejo – Raquel Cilla López
1. ARREGI AZPEITIA, 1987a, 391. or.
4. MUÑIZ PETRALANDA, 2011a, p. 277.
MUÑIZ PETRALANDA, Jesús. Reflejos de Flandes. La escultura mueble tardogótica en Bizkaia. Bilbao: Eleiz Museoa, 2011.