SANTA MARIA MAGDALENA ERMITA

Magdalenako ermita tenplu neogotikoa da, neurri handi samarrekoa, eta, arkitekturearen aldetik, hurbilago eleizen tipologiatik ermitenetik baino. Bilbo eta Vitoria/Gasteiz lotzen ebazan antxinako bidearen ondoan dago.

Presenta Kurutze erako oinplanoa dauka [2], atal biko nabe bakarrak osotua: lehenengoa albora zabaltzen da, eta kurutzadura-funtzinoa beteten dau [3], eta bigarrena, barriz, laburragoa da, eta korua dago bertan. Eraikinak bost horma-ataleko burualde poligonala dauka, nabearen gorputza baino estuagoa eta bajuagoa [4]. Moltsoa osotzen dabe sakristia batek eta gela osogarri batek –azken hori garaiagoa eta egikera barriagokoa da–, presbiterioaren alde biei atxikita [5]. Oinaldean dagoz arkupea eta kanpantorre zentrau bat, eta hareen alboetan ardatz zilindriko bana [6], koruko eta kanpantorreko sarbiderako, zeinek joko bolumetriko konplejua sortzen daben kanpokaldean.

El Aparailua bistan dagoan harlangatx irregularra da barrukaldean [7], eta zarpiatua, aldiz, kanpokaldean, harlandua imitauz [8]. Hareharrizko harlandua arkupearen eta torrearen bolumenerako egoki eskuairatuta dago, bai eta baoak eta eskantzuak markoztatzeko be [9].

El Zoladureak baldosa ezarri barriak daukaz [10], eta presbiterioaren gunea hiru harmailaren gainean goratuta dago [11].

Como Euskarri moduan, kurutzadurearen ertzetan txertatutako pilareak erabili dira [12], paramentuetan ikusten ez diranak, nahi-ta, kanpotik, harlanduzko indargarria ageri jaken izkinetan [13].

El templo se Kurutzaduran kurutze-ganga batez estalduta dago tenplua [14] eta ilargixkakaz [15] oinaldeko atalean. Burualdean, kurutzeria [16] luzatuta dago, eta giltzarri bikotxa dauka [17] tarte lerrozuzenean. Kurutzadurako parpain-arkuek kurutze bategaz apaindutako giltzarri bat daukie [18], nerbio guztiak behean pospolina daukien ontzi-mentsulen gainean bermatuta [19]. Nabarmentzekoa da kurutzadurearen gangako horma-atal batzuetan konserbautako polikromia, zeru erakoa. Izar baltzak ditu atzekalde urdinzkaren gainean, ortzia imitauz [20]. Kanpokaldean, eraikinak lau isuriko teilatua dauka, erlatx ganbil baten gainean [21].

El único Sarbide bakarra oinaldean dago. Izatez, arku bat da, turuta-forma apur bat daukan bozel ahur bat daukana [22]. Alboan ur bedeinkaturako ontzia dauka [23], kareharrizkoa eta erdiesferikoa, galloi formakoa [24] eta kurutze zizelkaturako plaka bategaz errematauta.

Presenta gran repertorio de Argiztapen-errepertorio zabala dauka. Kurutzadurearen beso bietan okulua eta bao zorrotza [25] ditu, alkarren simetriko eginda. Hegoaldeko besoko hormearen ojiba-arkua itsutzen dabe [26]. Bigarren atala zirkuluerdiko arkudun leiho banatan edegita dago [27][28], alde bakotxean bat, eta oinaldean kanpantorreari jagokon okulu bat dauka [29]. Baoakaz eta okuluagaz osotutako konposizino hori burualdean errepikatuta dago [30]. Leiho guztiak itxita dagoz, landara-motiboko beirate koloretsuakaz, eta batzuk IHS daukie grabauta [31].

En el último tramo cuenta con goiko korua dauka, urtena [32], oso estua [33], hagaxka torneaudun egurrezko balaustrada bategaz eta arrautzaz eta loraz apaindutako behe-friso bategaz babestuta [34]. Korura sartzeko, erdi-puntuko arkua daukien bao bi [35] [36] dagoz, alboko hormetan zabalduta, sekzino helikoidaleko eskilarei [37] bide eginez. Koruko hormearen atzean, kanpantorrearen beheko atalera sartzeko arku handi bat [38] dauka edegita, lehen aitatutako okulutik argi naturala emoten dauana.

A ambos lados de la cabecera se sitúan la sakristia [39] eta biltegi lez erabilten dan gela bat. Adreiluzko ojiba-arkudun sarrerea daukie [40], tunelean ikusi leitekena [41]. Gela biak oinplano karratukoak dira [42], erdi-puntuko bao bategaz argiztatuak [43]. Baoa oso luzea da, beheko aldean jesarleku moduan erabilteko. Hormak harlangatxezkoak dira, erdiraino agirian, eta zarpiauta goikaldean. Barrukaldean sabai aizuna daukie, eta kanpokaldean isurialde bikoa.

Torrea [44] masta [45] moduko bat da, gorputz batek eta kanpantorreak osotua, eta okulu handi batez argituta [46]. Kanpaiak kokatzeko goiko atala [47] lau ojiba-baotan edegita dago [48]. Pertsiana veneziarrakaz itxita dagoz, eta erdian hiru gingilaz hustutako frontoi triangeluarra [49] daukie. Errematea berezia da, pinakulu geometriko handiagaz [50] eta metalezko kurutzeagaz [51].

Oinaldean arkupea dago, itxia [52], sarbidea babesten. Ojiba-arkuen bitartez zehaztautako hiru ardatzeko gorputz bat da [53]. Erdikoa albokoak baino zabalagoa da [54], eta apur bat aurreratuago dago, torrearen lerro berean kokatzeko. Dan-danak dagoz metalezko burdin hesi bategaz itxita [55]. Barrukaldean pasabiderako hutsune zorrotz banagaz [56] komuniketan dira espazioak. Ohol-itxiturako estalgi lisoa dauka [57], moldura ahurraren gainean [58]. Era berean, kareharrizko lauzaz egindako zorua [59] dauka, eta alboetan edegitako bao bi [60], eskualde horretan zabaldutako gainerakoen antzeko tipologiakoak.

Magdalenako ermita zaharra XIII. mendekoa zan, Iturrizaren eretxiz¹ITURRIZA ZABALA eta AZCÁRRAGA Y RÉGIL, 2020a., 445. or., eta ez egoan gaur egungo leku berean, baizik eta ariel-zergak kobretako etxetik hurbil, Araba eta Bizkaiko jaurerria bereizten ebazan mugan.

Iturrizak dinoanez, ermita ha “dagoan lekuan berreregi eben 1771. urtean”²ITURRIZA ZABALA eta AZCÁRRAGA Y RÉGIL, 2020a., Ibid.. Halanda be, udalaren kontu-liburuetan lan horreek 1774an egin zirala jasota dago. Obra horren zuzendaria Zeanuriko Francisco Fernández de Larrinoa zurgin maisua izan zan, 1775eko kontuetan jasota dagoanez³BFAH-AHFB, Udalarena, Ubideko Udal Artxiboa, Udal-kontuen liburua, 1771-1792, UBIDE 0001/003 signaturea..

XIX. mendean zehar zaharberritze-lan ugari egin ebezan ermitan, batez be Arratiako bide barria zabaldu ebenean. Une hatan, Luis de Arauco bideetako arkitekto zuzendariak errepidea egiteko lanek eleizpean eragindako kalteak tasau ebazan: guztira, 954 erreal⁴BFAH-AHFB, Bizkaiko administrazinoa, Obrak, garraioak eta komunikazinoak, AT00048/001 signaturea. .

Urte batzuk geroago, XX. mendeko lehenengo hamarkadan, Aretxaga familiak ermita zaharbarritu eta handitu eban, eta orduan hartu eban eraikinak gaur egungo fisonomia neogotikoa⁵BFAH-AHFB, Bizkaiko administrazinoa, Obrak, garraioak eta komunikazinoak, AT00674/035 signaturea. .

Ubideko ermita hau xumea zan, landa-tipologiakoa, eta XX. mendearen hasierako azken berreraikuntzan tenplu handi bihurtu eben, seguruenik Fidel Iturriak 1898an Artearako proiektau ebanaren ereduari jarraituz.

Margolanak eta obra grafikoa<

Guadalupeko Ama Birjina [64] (200 x 80). Horman egindako margolana. Guadalupeko Ama Birjina irudikatzen dau, Mexikoko ikonografia tradizionalaren arabera. Ama Birjina zutik dago, eskuak otoitz-jarreran alkartuta, eta burua apur bat makurtuta, guadalupetar ereduari jarraituz. Janzteko, landara-motibo estilizauz apaindutako tunika arrosa bat eta izarrez betetako mantu urdin zabal bat ditu, eta irudi osoa izpi lerrozuzenez osotutako distira urrekaraz inguratuta dago. Oinetan, aingeru batek eusten deutsan ilgora bat ageri da, hau da, Andra Mariaren adbokazino honen elementu bereizgarriak. Obreak marrazkera sinplea eta ondo zehaztautako ingeradak ditu, kromatismo leunagaz. Tratamentua laua eta eskematikoa da, espazio-sakontasuna edo naturalismo akademikoa baino gehiago debozino-efikazia lortu gura dau-ta. Asmo herrikoi eta kateketiko argia dario konposizinoari. Hipólito Peñak egin eban pinturea, XX. mendearen erdikaldean edo.

Familia Santua San Joan umeagaz [65] (40 x 30,5). Grabau kalkografikoa. Familia Santuaren eszenea, Santa Isabel, San Joan umea eta aingeru batzuk gehituta, Italiako sustrai errenazentista sendoko konposizino baten. Andra Maria agiri da eszenaren erdian, jesarrita eta Jesus Umea dagoan aldera apur bat makurtuta. Umea, barriz, Ama Birjinarengana doa, maitasunezko jarrereagaz. Ezkerrean Santa Isabel dago, San Joan Bateatzaile umeari eusten. Umeak ezaugarri dau kurutze txiki bat eskuan, eta bigarren planoan, barriz, San Josek meditazino-jarrereagaz begiratzen deutso eszeneari. Talde nagusiaren gainean aingeru bat jasten da, Ama Birjina lorakaz koroituz. Elementu horrek irakurketa goreslea gehitzen dau, Andra Maria ardatz hartuta. Irudiak piramide-eran antolatuta egotea, arpegi leunak, idealismo anatomikoa eta giro intimo eta afektiboa Italiako Errenazimentuko ereduetatik eratorritako ezaugarri nabarmenak dira, XVII. eta XIX. mendeen artean grabatugintza europarraren bitartez zabaldu ziranak. Eszenearen inspirazino-iturria Rafael Sanzioren Familia Santua San Joan Umeagaz margolana da, XIX. mendean grabatzaile akademiko frantses eta italiarrek askotan erreproduzidu ebena. Grabaua argi-ilun teknika zainduagaz eginda dago, trama lineal finak eta modelau leuna erabilita. Markoa pieza independentea da, grabaua baino lehenago egindakoa, seguruenik. Egur tailau eta urreztatatuan eginda dago, atzekalde ilun baten, eta egitura molduraua agirian dauala, izkinetan eta alboetan apaintzeko landara-aplikazino mamitsuak eta biribilkiak erabilita. Barruko molduran dentikulu erako motibo errepikakor bat dago, barroko herrikoiaren errepertorioak gogora ekarten dituana. Estilistikeari jagokonez, markoa XVIII. mendean kokatu daiteke. Beharbada geroago ostera be erabili zan, Rafaelengan inspirautako XIX. mendeko estanpea hartzeko.

Apaingarriak/h3>

 

Kalotea [67]. Seda. Magenta-koloreko sedazko ehunez egina, tradizinoz gotzainen hierarkiari lotutako tonalidadean, esferaerdiko formeagaz eta erdiune baten alkartzen diran jositako adarrez eratutako konposizinoagaz. Markoztatutako montaketak aditzera emoten dau gogorarapeneko edo ospakizunetarako funtzinoa euki dauala, beharbada eleizburu baten bisiteagaz, dohaintza bategaz edo eleiz agintariren batena izandako objektu baten konserbazinoagaz lotuta. XX. mendekoa.

Interes etnografikoko elementuak

Belaunaulkiak (4) [72]. Egurra eta lezkea. Bizkarralde altu estua daukie, albo-langaluze zuzen bik eta, hareek lotzeko, horizontal jarritako beste hiru langaluze kurbauk osotua. Baliabide horrek piezea arintzen dau bisualki. Goiko aldea profil uhinduko erlatx moldurau txiki batek burutzen dau, besoak edo otoitz-liburuak bermatzeko eratua. Belaunaulkietako baten tatxetak ditu, letra bat osotuz, eta, bestean, E eta A letrak dagoz grabauta kurutze baten, jaubeakaitik. Jesarlekua trapezoidala eta txikia da, eta lezka txirikordatuagaz eginda dago. Hanka zuzen eta sendoak daukiez, langaluzeakaz lotuak. Apaindurearen austeridadea eta sinpletasuna erabilera praktikoko altzari bati jagokozan ezaugarriak dira. XX. mendearen lehenengo herenekoak.

Pasino-kurutzea [73]. Egurra eta metala. Beso lerrozuzenak ditu, eta soiltasun formal nabarmenagaz sortuta dago, argi eta garbi Jesukristoren Nekaldiko Kongregazinoaren debozino-esparruari lotuta. Kurutzaduran finkatuta, ordenearen ikur bereizgarria dago, metalezkoa: bihotz baltz bat, kurutze zuri bategaz erremataua, Jesu XPI Passio idaskunagaz. Sinbolo hori XVIII. mendean sortu eban San Paulo Kurutzekoak, eta kongregazinoaren bereizgarri bihurtu zan. Armarriaren atzean tonu argiko pirrinta bat ageri da, zelanbaiteko erliebea emon eta piezearen erdiune sinbolikoa azpimarratzen dauena. Eredu soil eta funtzionala da, bat datorrena pasinotarren kontenplazinozko penitentzia-espiritualtasunagaz. Bertikaltasun nabarmenak eta sinpletasun geometrikoak gogora dakarrez XIX. mendearen amaieratik XX. mendearen hasierara sano zabaldutako eredu batzuk. Estilistikearen ikuspuntutik, garai hatako lehengoratze katolikoaren berezko debozino-ekoizpen erlijioso seriauaren barruko piezea da. Hainbat erlijino-ordenatako identidade-sinboloak berreskuratzea izan zan ekoizpen haren ezaugarria.