ANTONIO SANTUAK ERMITA

ide-ertzean, aldapa handiari irabazitako orubean kokatuta dagoan kuruztokia da. Oinplano errektangularra dauka, [3] atal bitan banatuta [4] [5], burualde luzanga estuago eta altuago dauka, eta oinaldean, eleizpea. Burualdean, iparraldera, sakristia txikia jarri da, apur bat urtenda. Fatxada nagusia bidera zabaldu gura izan da, horretarako orientazinoa aldatu eta ezohiko ipar-mendebalde / hego-ekialdera begira jarriz.

Hormaren egitura hormarri zarpiatuaz osotuta dago, harlandua erabili izan dalarik egiturazko osagaietan eta hutsarteen inguruetan.

Zoladura, oraintsu jarritako lauzadura da.

Barruko euskarri lez, parpain-arkuaren bidez gangan irauliz luzatzen diran hedadura nabarmeneko toskanar zutabeak gailentzen dira [6], harlanduzkoak. Oinaldeko ertzetan mentsula ukondotuetara murrizten dira [7]. Kanpoaldera, zutabeakaz eta pinoiagaz egokitasunean jarritako lau zurkaitz irregularrek indartzen dabe eraikina [8]. Altara-aldeko garaipen-arkua [9] parpain-arku lez eratuta dago moldura-erregistro bikotxaren gainean.

Estalkiak kurutzeria-ganga modernoak dira [10], Gerra Zibilaren ostean barriro jarritakoak. Burualdea, kanoi bidez eratuta dago. Teilatua, isurialde bikoa da eta eleizpearen gainean, hirukoa [11]. Altara-aldea, teilape osagarriaz estalita dago.

Sarbide nagusia [12], erdi-puntuko arku zabala da, plakaren gainean dago eta arkuan daukan erradio-ardatz sareak babesten dau [13] eta aurrez aurreko ardatzek landare-apaingarri eta uztaiakaz barruko erregistroan [14]. Sarrera harmaila bitan jasota dago eta alboetan urbedeinkatu-ontzi bakunak daukaz [15] janbetan sartuta.

Sarretako hutsarte handi honetatik sartzen da argia barrualdera.

Ebanjelioaren ondoan, burualdean, lau angeluko gela txiki bat dago, sakristia lez erabiltzen dana [16], eskailerak garoazalarik bertara. Gela hau argitzeko, bigarren hutsarte bat jarri da, leihoburuduna. Altara-aldeko teilatuagaz lotzen dan isurialde biko teilapeaz estalita dago [17].

Eleizpea tenpluaren oinaldean dago, eraikinaren benetako horma-bular bihurtuta [18]. Alboetan, erdi-puntuko igarobide bi ditu [19], eta toskanar zutabe lirain bik eutsitako ateburua dauan aurrealde irekia. Itxurazko taulamendua hiru horma-ataletan banatzen da: erdikoa, zarpiatuta -bere barrenean egurrezko egitura jarri da kanpantorrearentzat [20]– eta alboetakoak adreiluzko leiho-sareagaz. Gainean, hiru isurialdeko teilatua, esan dan lez. Eremua babeseko, aurrealdean hesi txiki bat dago, eklektikoa [21], 1985eko barrikuntzan jarritakoa, erdialdeko igarobideagaz harmailadirako kale-mailatik; beste eskailera bat ebanjelioaren aldeko arkutik jaisten da.

Joan Santuak ermita 1664tik aurrera eraiki zan -beharbada aurretik beste tenplu bat egoan lekuan-, Bera Kruz izenagaz eta orduan sortu barria zan (1657) izen bereko kofradiaren babespean, hasieratik San Antonio eta Aingeru Goardakoa deitzen bada be.

1964 eta 1969 bitartean, hainbat ordainketa egin zan Martin Garai Echevarria eta bere seme Domingo harginen eta Pedro Gandarias arotzaren (teilatuak jarri ebazana) esku egozan eraikuntza-lanengaitik. 1669an, atearen sarea jarri zan. Beranduago, 1681ean, 48 erreal ordaindu jakozan gangak diseinatu ebazan Bilboko igeltsero-maisuari. Urte berean, Juan Escubi igeltseroak 820 erreal kobratu ebazan gangak egiteagaitik eta ermita barria zuritzeagaitik¹AHEB-BEHA, Andra Mariaren Zeruratzea - Igorre, Fabrika-liburua, 1660-1695, 3362/046-00 sign.AHEB-BEHA, Andra Mariaren Zeruratzea - Igorre, Bera Kruz kofradiaren kontu-liburua, 1674-1830, 3355/005-00 sign..

Eta azkenik, 1702-1704an, eleizpea eraiki zan, beharbada sistema eraginkorraz baliatuta, tenpluaren horma-bular izan eiten. Lucas Bengoechea harginak eta Juan Elexalde arotzak diseinatu eben osagai hau, and Pedro Echevarria arotzak lana burutu, 957 erreal kobratuz²Ibid. . Eleizpe hau 1867an berreraiki eben, “por haberse arruinado el tejado y las columnas que sostienen a él”. Luis Bengoechea arkitektoaren diseinuaren arabera 6.624 errealetako aurrekontua jarri jakon lana Pedro Echevarriari esleitu jakon³BFAH-AHFB, Bizkaiko Administrazinoa, Udal eta Urigintza Erregimena, AR00175/008 sign..

XX. gizaldian, parrokia eleiza handitzen ebilzanean, esate baterako 1920an, eleizkizunak Antonio Santuak ermita honetan egiten ziran. Eta 1935ean, sakristia txikia eraiki zan⁴AHEB-BEHA, Andra Mariaren Zeruratzea – Igorre, Kontuak eta parrokian gertatutakoaren datuak, 1902-1936, 3358/002-00 sign..

1949ko kontuek jasotzen dabenez, Gerra Zibilean bonba batek erabat txikitu eban ermita eta, ondorioz, 1941ean, teilatua eta ganga konpondu behar izan ebezan, oholtza barria egin, eleizpea zementuaz konpondu, harlanduzko harri guztiak, eleizpera igoteko eskailerak eta altara nagusia pikatu. Lan honeen kostua 12.000 pezetatakoa izan zan⁵AHEB-BEHA, Andra Mariaren Zeruratzea - Igorre, San Antonio Abadea eta Paduko San Antonio ermitako kontu-liburua, 1862-1974, 8011/003-00 sign..

Azkenik, 1985ean, lanak egin ziran zoladuran, barruko eta kanpoko hormak zarpiatu ziran, estalkia konpondu zan, ate eta kanpoko burdin hesi barria ipini ziran eta ingurua urbanizatu zan⁶Ibid. .

San Antonio ermita kontuan hartzeko moduko kuruztokia da, handi samarra eta akabera duina dauana, helburu jasoak ebazana, burdin hesi garrantzitsua nabarmentzen dalarik. Halanda be, Eraikinaren soiltasunak ikusita, alde handiak ditu ikusgarriago diran Zeberioko Ermitabarri edo Dimako Pietateko Andra Mari tenplu modernoakaz.

Eskultura

Kalbarioa [22]. Egur polikromatua. Nahitaezko irudiok osotzen dabe multzoa: Kristo kurutzean [23] (259 x 190), eta albo banatan Maria eta Bateatzailea. Hiru untzez josita dago Jesus kurutzean, anatomia zehatza dauka, saihets-hazurrak naturalismoz markatuta, gerri, sabelalde ea hankak ondo biribilduta. Alde batera makurtzen dau burua apur bat, patetismo neurritsuagaz and begiak itxita. Aurpegi argala dauka, eta bizer luzexkak areagotu egiten dau hori. Bere gorputz biluzia gerripekoaz estaltzen da, ondo landutako tolestura ugarigaz eta alboan lotuta. Bere alboan, Doloretako Andra Maria [24] (134 x 41 x 27,5) dago gorpuztasun nabarmenagaz, jantzi zabal eta astunakaz (tunika, belo eta gainjantzia). Belaun bat aurreratzeko keinua egiten dau, baina jantzien hanpadurak ezkutatu egiten dau mobimentu hori. Eskuak kurutzatuta daukaz paparraren gainean, atsekabeko keinuan, nahiz eta bere aurpegiak dramatismo askoren ordez zelanbaiteko sosegua agertu; aurpegiera obalatua dauka beloaz inguratuta. Gaztelar barrokoaren lehenengo urteetako ereduak dakarskuz gogora. Beste aldean, San Joanen [25] (138 x 56 x 39) irudia, emozino gehiago agertuz, eskuen mobimentuagaitik eta jantzien antolamenduagaitik. Gazte-aurpegia dauka, obalatua eta masaila gorrixkakaz. Begik zabal-zabalik ditu, barriro be pathos neurritsua agertu guran. Zaindutako ulajea dauka, uhindua eta harrotua, zulatutako ule-sortakaz. Tunika eta gainjantzia daukaz, azken hau sorbaldatik diagonalean kurutzatuta eta gerrian kateatuta. Osagai honek bizitasuna emoten deutso irudiari. Pieza honek eredu manierista berantiarrak dakarz gogora, nahiz eta alderdi formalean bilakaera izan. Kristoren alboetan dagozan eskulturak tinta planoz polikromatuta dagoz eta geroko margotzeen emaitza dira. Seguruenik Domingo Ascorbeitiak 1688an egin eban Santokristoaren erretaulan egozan piezak izango dira¹¹AHEB-BEHA, Andra Mariaren Zeruratzea - Igorre, Bera Kruz kofradiaren kontu-liburua, 1674-1830, 3355/005-00 sign..

Paduko San Antonio [26] (155 x 91,5 x 61,5). Egur polikromatua. Frantziskotar abituaz jantzita, kerubinen hodeiaren gainean dago, Jesus Umea besoetan dauala, eta ume bi daukaz alboetan. Garapen bertikal nabarmena dauka, Umea zeharka jarrita; behean, albo banatan dagozan umeek orekatzen dabe multzoa. Santuak erritmo neurritsua dauka, bertikala, jarraitua eta bolumenagaz, tolestura zabal and astuneko tunikak estaltzen daualarik bere gorputza. Tunikaren polikromia, aberatsa da, azalera guztia margotutako urre-xaflazko motiboakaz –‘ce’ak, erronboide-formako bilbeak, arrokaia…- estalita; azala leun eta distiratsu agertzen da. San Antonioren aurpegiera zein aingeruena edo Umearena, eztiak dira, almendra-itxurako begi handiakaz eta debozino-adierazpen nasaiagaz. Santuak, Umeak edo aingerutxoek baino patxada handiagoa erakusten dau, honeek mobimentuan, eskuak eta hankak mobiduz agertzen dira-eta. Irudi hau egitean, Luis Salvador Carmonaren Paduko San Antonioren irudian oinarritutako eredu akademizistari jarraitu eutsoen. 1767an egindako San Antonioren erretaulan gailentzen zana izan daiteke¹²Ibid..

San Antonio Abadea [27] (149 x 50,5 x 35). Egur polikromatua. Zutik dagoan santuaren eskultura, arraro samarra. Gizon zahar lez irudikatuta dago, habituz eta gainjantziz jantzita. Makilari oratzen deutso esku batez, eta oinetan txarrikumea dago, zalantza barik, San Antonen ezaugarria. Irudiak apur bat aurrera egiten dauala emoten dau, albo-mobimenduagaz, eta besoa zabalik aholkatze- edo bultzatze-keinuaz. Era berean, burua biratu egiten dau, begirada altxatuz begi hand eta dramatikoakaz eta ahoa erdi zabalik. Burezurra garbi dago, lar luzatu eta argala da, bape neurritsua, eta bizar uhindu luzea eta ulea buruaren erditik behera. Dana, adierazkortasunez. Bere erropa zabal eta arinak, bertikalean jausten dira tunikan eta gainjantziaren atzeko aldean, eta astindu egiten dira, zurrun samar, gainjantzia kurutzatzen dan lekuan, aurrealdean. Polikromia tinta planoez egindakoa da, kontrajarritako ‘ce’en eta loreen urre-koloreko zertzeladak kenduta. Hedatutako eredua, barroko aurreratuaren ereduei jarraitzen deutsena, baina trakets samarra. 1781ean Bilbotik, 750 errealen truke, ekarri zan eskultura barria izan daiteke¹³Ibid..

Beste osagai batzuk

Bankua [30] (101,5 x 171 x 48,8). Egurra. Hiru hankadun banku jarraitua, banakako bizkarraldeakaz, erpin molduratuan amaitzen diran barrote bertikal finakaz (gehienak galduta dagoz). Besoek profil uhindua dabe eta aurreko hankek be S moduko baten forma daukie. Jarlekuen artean, pinakulu txiki biribilduak dagoz erremate lez. 1800 ingurukoa izango da.