SANTA MARIA MAGDALENA ERMITA

Oinplano errektangularreko tenplu honek [2] nabe bakarra dauka, estua eta gehiegizko luzeragaz, lehenengo atalari eta burualdeari eragiten deutson zabaltzearen emaitza lez. Burualdeari atxikita eraiki zan XVIII. gizaldian abadetxea [3], jatorrizko ermita erabat desitxuruz.

Horma-harrizko egitura dauka, irregularra eta bistan [4], tarteka harlanduak badagoz be, era desordenatuan jarrita [5]. Altara-aldean, burualdeko horman, erdi-puntuko arkudun horma-hobia zabaltzen da [6] Magdalenaren irudia hartzeko, eta eremu berean, baina hegoaldean, burudun horma-hobia dago [7], egurrezko ateaz itxita. Beste bat be badago, nabearen lehenengo atalean [8], hau be hegoaldeko horman, eta alboetako baten disko baten sartutako kurutzea landuta daukan berrerabilitako leiho gotikoaz zehazten dau alboetako bat [9].

Karga-hormak dira euskarri bakarrak, eta honeen gainean pausatzen da oraingoa dan teilatua, zorrotzerako joera daben egurrezko arku diafragmatikoen bidez sei ataletan zatituta [10]. Honek santuen irudiez margotutako, “bien acabada, clara y graciosa”, gangaren lekua hartu dau ¹SANTANA EZKERRA, 1996a, 103. eta 108. or. . Kanpoaldera, isurialde biko estalkia dauka.

Zolua, oraingoa da [11], burualdean, oholtza, hareharrizko lau mailaren bidez altxatuta [12]. Harmailadi honen hegoaldeko herena moztu egin dabe bateoarria ipintzeko.

Iparraldera, hegoaldera eta mendebaldera zabaldutako burudun hiru hutsartetik sartzen da argia [13]. Edozein modutan jarritako eta txikiagotutako leihoak dira [14], altu samar jarritakoak [15]. Koruan be, epistolaren horman [16], nabeko gainerako hutsarteen antzeko ezaugarriak dituan argiztatze-hutsartea zabaltzen da.

Sarbide bat dago hegoaldera begira [17], zorrotzerako joera dauan 5 dobelako arkuagaz [18], leihoburuduna barrualdera [19], eta zitori horizko orpoak dabezan egurrezko orriakaz [20], bat 1685ekoa. Oinaldean dago beste sarbidea [21], luzetarako ardatzagaz lerrokatuta. Ateburudun erdi-puntuko arkua da [22], barrualdera okertu bihurtzen dana [23]. Esferaerdiko urbedeinkatu-ontzi bi dagoz, albo bakotxean bat [24]; behean ziba daukie eta goiko plakan, kurutzea Golgotaren gainean [25] [26].

Goian dagoan koruak [27] gangatilaren atal biak ia osorik hartzen ditu eta behe-habe bik eusten deutsoe [28]. Egurrez muntatuta dago [29] eta haga biribilduez osotutako karela dauka [30]. Atal biko eskailerak [31], lehenengo hiru mailak harrizkoak eta gainerakoak egurrezkoak, garoaz bertara.

Jatorrizko sakristia abadetxeari lotuta egoan, burualdeari atxikitako eta eleizpearen gainean eratutako multzoa osotuz [32]. Eraikin honen ekialdeko fatxada egurrezko egitura da [03], muntaketa XVII. gizaldiaren bigarren erdialdean ohikoak ziran teknikez baliatuz egindakoa dalarik. Eremu hau etxebizitza bihurtu zan. Altara-aldean, gaur egungo sakristiarako igarobide dan burudun hutsartea zabaltzen da [33]. Sakristia altara-aldea baino gorago dago eta baranda dauan eskaileratik heltzen da bertara. Eremu errektangularra da [34], eta isurialde bakarreko teilatua, zoru lez oholtza eta argia sartzeko balio dauan leihoburudun hutsartea daukaz.

Pinoiaren gainean, kanpai-horma eraikita dago kareharrizkoa eta silueta mobidu eta bihurriagaz [35]. Egitura oso artikulatua da, multzo bikoa, goikoak erdi-puntuko hutsarte bi eta batentzat hurrenez hurren. Muturretan hegal-zatidun inposta leunaz apaindutako multzoaren gainean, non plaka lerronahasi jariatu handiaz aberastutako idulki altua pausatzen dan [36], muntatuta dago.

Eleizpeak tenpluaren bolumena bildu eta zati baten ezkutatu egiten dau [37]. Isurialde bakarreko teilapeaz estalitako egitura soila da [38], eta petrilaren gainean dagozan oinarri zuzenen gainean pausatzen da [39]. Ipar-mendebaldera itxita dago [40]. Oinaldeko zoladura lauzatuta dago [41], baina gainerakoak konkor-enkatxoa dauka ibilguetan ordenatuta, XVII. gizaldikoa [42] [43].

Lamindaoko Santa Maria Magdalena tenplua gotiko berantiarreko parrokia txikia da, neurrikoa zerbitzatzen dauan baserri-inguruko auzorako. Bertan ez dago ezer garrantzitsurik, Iturrizak ²ITURRIZA ETA ZABALA, 1967a, (1974ko eskuizkribua), 326. or. jasotakoaren arabera, bere sorrera XII. gizaldia izan zala baieztatzeko, 1992ko udan, abadetxean egin ziran zaharbarritze-lanetan, seguruenik erdi arokoa zan eta zuloak betetzeko material lez erabilita egoan disko-formako hilarri anepigrafikoa aurkitu baeben be.

Gaur egungo funtsezko zatia XVI. gizaldiaren lehenengo erdialdean eratu zala emoten dau, nahiz eta bere neurriak eta barruko itxura, oraingoakaz alderatuz, guztiz desbardinak izan. Holantxe azaltzen da behintzat Korrejidorearen Teniente Jeneralaren adierazpenean, 1616ko abuztuan ³AGS_PEC_LEG_184-200. 1616ko abuztuaren 10eko ikerketa...

Seguruenik egurrezkoa zan kanpantorrea be euki eban bere sasoian, baina 1760 inguruan, kanpai-horma interesgarria eraiki zan bere lekuan, hain zuzen be Areatzako Santa Isabel komentukoa egin eban plano-egile berak proiektatuta. Hauxe da hainbeste ikutu eta aldaketa jasan dituan elizako arkitektura-osagairik baliotsuena.

Jatorrizko itxura ezkutatzeko eta desitxuratzeko balio izan eben lan berantiarren artean, honeek nabarmendu daitekez behintzat: XVII. gizaldiaren amaieran abadetxea gehitu izana eta 1850ean egindako zaharbarritzeak. Planoen eta lanen baldintzen arabera, 90 erreal ordaindu jakozan Bengoechea ⁴AHEB/BEHA, Dimako San Pedro Apostolua parrokia, Askotariko paperak, 1850, 1886/007-00 sign..

XX. gizaldian, beste barriztapen batzuk izan ziran, adibidez, 1927an, balaustrea gehitu altara-aldean, edo igeltsaritza, arotzeria eta margo lanak ⁵AHEB/BEHA, Dimako San Pedro Apostolua parrokia, Askotariko paperak, 1887/000-00 sign., San Pedro Apostolua parrokiako kontu-liburuetan jasota dagoanez.

Metalak

Prozesinoetarako kurutzea [50] (89 x 36). Brontzea. Seriean egindako lana da, isabeldar estilokoa, XIX. gizaldi aurreratukoa.

Intsentsu-ontzia [51] (24 x 8 x 13). Metal zuria. Seriean egindakoa, neobarroko estilokoa. XIX-XX gizaldia.

Nabeta [52] (16,5 x 15 x 7,5). Metal zuria. Aurreko intsentsu-ontziaren sorta berekoa, profil dinamikoduna. Neobarrokoa dala esan daiteke, intsentsu-ontzia ekoizpen erdi industrialekoa. XIX-XX gizaldia.

Argimutilak (3) [53] [54] (23,7 x 14,8 eta 24 x 13,2). Balaustre-forma, txarro-korapilo liraina eta tutu-formako erregailu eraztunduna dituan oinarri altu, konkortu eta leuneko pieza parea [53]. Beste argimutila [54], osagai soltea da kono-enbor formako oinarri biribilagaz. XIX. gizaldiaren erdialdekoa.

Parkamen-medailoia [55] (19,2). Brontzea. 1900ean Kristoren Bihotzari eskeinitako jubileuaren oroitzapenezko diskoa.

Kanpaia [56]. Brontzea. Ezkiladuna. Vitoria-Gasteizko Esteban Echebaster galdatzaile industrialarena. SANTA MARIA ORA PRO NOBIS AÑO 1887 ⁷BARRIO LOZA, MOLINUEVO ZABALLA y ROMANO VALLEJO, 2005a, p. 86..

Kanpaia [57]. Brontzea. Ezkiladuna. Vitoria-Gasteizko Esteban Echebaster galdatzaile industrialarena. NUESTRA SEÑORA DE LAMINDANO ROGAD POR NOSOTROS AÑO 1900 ⁸ibid..

Kanpaia [58]. Brontzea. Ezkiladuna. Seguruenik XX. gizaldikoa ⁹ibid..

Eleizbarrutiko gordailuan zaindutako osagaiak (urre-, zidargintza)

Kustodia [62] (31,3 x 13 x 10,8). Zidarra bere kolorean eta urreztatuta. Pieza dotore eta funtzionala, apaindura nabarmen bakoa. Barrokoa, XVII. gizaldiaren lehenengo laurdenekoa ¹⁰CILLA LÓPEZ, 2022a, vol. 1, p. 251, vol. 2, nº 163..

Kaliza [63] (24,7 x 14,1 x 8,2). Zidarra bere kolorean eta urreztatuta. Aurreko ekisainduagaz batera osatutako multzoa da, eta biak XVII. mendearen lehen laurdenekoak dira.

Kopoia [64] (24,5 x 12,2 x 11,8). Zidarra bere kolorean eta urreztatuta. Vaso de pie redondo y perfil convexo. De mediados del siglo XIX.

Krisma-ontziak [65] (11,5 x 4,2 ontzi bakotxak). Zidarra bere kolorean. Krisma-ontzien multzo interesgarria, ezohikoa bere eraketa tipologikoagaitik. Neoklasizismoaren aurreko sasoikoa, 1800 ingurukoa.

Lepokoa [66] (14,5 x 19). Zidarrezko filigrana bere kolorean. Bitxigintza tradizionaleko lana da, eredu herrikoiak forma naturalistakaz berreskuratzen dituana, XX. gizaldiaren hasierako modernismotik gertu dagoana.